«МАЛЬДИВ» барагынын кодун көрүү

<p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">МАЛЬДЙВ, </strong>Мальдив Республикас ы (Дивехи Раджеге Жумхурия) - <abbr data-short="Түш." data-full="Түштүк" data-extended="true">Түштүк</abbr> Азиядагы арал мамлекет. Инди океанынын түндүгүндө, Мальдив а-нда (1200гө жакын майда аралдардан турат; алар 26 шуру атоллдорун түзөт),</p>
<p>[[File:МАЛЬДЙВ_1.jpg|thumb]]</p>
<p>Индстан ж. а-нан <abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-батышта жайгашкан. Аянты 298 клг<sup>2</sup>(кургактыктагы). Калкы 320 миң (2010). Ворбору - Мале. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 21 бөлүккө (20 атоллго <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="борб." data-full="борбордук" data-extended="true">борбордук</abbr> округга) бөлүнөт. Акча бирдиги - руфия.</p>
<p>М. - БУУнун (1965), ЭФВтин (1978), Эл аралык реконструкциялоо <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өнүктүрүү банкынын (1978), Ынтымакташтыктын (1982), <abbr data-short="Түш." data-full="Түштүк" data-extended="true">Түштүк</abbr> Азия өлкөлөрүнүн региондук кызматташтык ассоциа-</p>
<table>
<thead>
<tr>
<th colspan="4">
<p>Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006)</p>
</th>
</tr>
<tr>
<th>
<p>Атоллдору</p>
</th>
<th>
<p>Аянты, <em>км<sup>2</sup>
</em>
</p>
</th>
<th>
<p>Калкы</p>
</th>
<th>
<p>
<abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борборлору</p>
</th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td>
<p>Хаа-Алиф</p>
</td>
<td>
<p>16,59</p>
</td>
<td>
<p>13 495</p>
</td>
<td>
<p>Диддхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Хаа-Дхаалу</p>
</td>
<td>
<p>22,80</p>
</td>
<td>
<p>16 237</p>
</td>
<td>
<p>Кулюдюфуши</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Шавийани</p>
</td>
<td>
<p>14,42</p>
</td>
<td>
<p>11 940</p>
</td>
<td>
<p>Миландхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Нуну</p>
</td>
<td>
<p>10,33</p>
</td>
<td>
<p>10 015</p>
</td>
<td>
<p>Манадхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Раа</p>
</td>
<td>
<p>7,55</p>
</td>
<td>
<p>14 756</p>
</td>
<td>
<p>Юнгоофаару</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Баа</p>
</td>
<td>
<p>7,29</p>
</td>
<td>
<p>9 578</p>
</td>
<td>
<p>Ейдхафуши</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Лавийани</p>
</td>
<td>
<p>3,42</p>
</td>
<td>
<p>9 190</p>
</td>
<td>
<p>Наифару</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Каафу</p>
</td>
<td>
<p>8,53</p>
</td>
<td>
<p>15 441</p>
</td>
<td>
<p>Маафуши</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Алиф-Алиф</p>
</td>
<td>
<p>4,29</p>
</td>
<td>
<p>5 776</p>
</td>
<td>
<p>Расдхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Алиф-Дхаал</p>
</td>
<td>
<p>4,97</p>
</td>
<td>
<p>8 379</p>
</td>
<td>
<p>Махибадхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Вааву</p>
</td>
<td>
<p>0,66</p>
</td>
<td>
<p>1 606</p>
</td>
<td>
<p>Фелидхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Меему</p>
</td>
<td>
<p>3,31</p>
</td>
<td>
<p>4 710</p>
</td>
<td>
<p>Мули</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Фаафу</p>
</td>
<td>
<p>2,00</p>
</td>
<td>
<p>3 765</p>
</td>
<td>
<p>Ниландхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Дхаалу</p>
</td>
<td>
<p>2,57</p>
</td>
<td>
<p>4 967</p>
</td>
<td>
<p>Кудахувадхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Гаафу-Алиф</p>
</td>
<td>
<p>6,75</p>
</td>
<td>
<p>8 262</p>
</td>
<td>
<p>Виллингили</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Гаафу-Дхаалу</p>
</td>
<td>
<p>10,45</p>
</td>
<td>
<p>11 013</p>
</td>
<td>
<p>Тинадхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Гнавийани</p>
</td>
<td>
<p>4,92</p>
</td>
<td>
<p>7 636</p>
</td>
<td>
<p>Фувахмулах</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Сиину (Адду)</p>
</td>
<td>
<p>11,10</p>
</td>
<td>
<p>18 026</p>
</td>
<td>
<p>Адду</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Тхаа</p>
</td>
<td>
<p>7,16</p>
</td>
<td>
<p>8 493</p>
</td>
<td>
<p>Веймандхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Лааму</p>
</td>
<td>
<p>17,80</p>
</td>
<td>
<p>11 990</p>
</td>
<td>
<p>Фонадхоо</p>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Мале (<abbr data-short="борб." data-full="борбордук" data-extended="true">борбордук</abbr>округ)</p>
</td>
<td>
<p>4,39</p>
</td>
<td>
<p>103 693</p>
</td>
<td>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<p>Бардыгы</p>
</td>
<td>
<p>171,30</p>
</td>
<td>
<p>298 968</p>
</td>
<td>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<p>циясынын (1985), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995) мүчөсү.</p>
<p>
==<strong data-text-type="type_2_section_header">Мамлекеттик түзүлүшү. </strong>==
М. - унитардык мамлекет. Конституциясы 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> кабыл алынган. Башкаруу формасы - президенттик республика. Мамлекет <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өкмөт башчысы - президент, 5 жылга шайланат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы - бир палаталуу парламент (Элдик межлис). Аткаруу бийлигинин жогорку органы - Министрлер кабинети. М-де көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги партиялары: М. демокр. партиясы, М. элдик партиясы, Ислам демокр. партиясы ж. б.</p>
<p>
==<strong data-text-type="type_2_section_header">Табияты.</strong>==
 М. архипелагы 2 миңден ашык майда аралдан турат. Алардын <abbr data-short="бийикт." data-full="бийиктиги" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">бийиктиги</abbr> 3 лгге чейин. Климаты экватордук муссондук. Айлык</p>
<div class="imageCaption">[[File:МАЛЬДЙВ_2.jpg|thumb|Мальдивдеги мейманканалардын биринде кооздук үчүн жайгаштырылган кокос.]]</div>
<p>
</p>
<p>[[File:МАЛЬДЙВ_3.png|thumb]]</p>
<p>орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы 24-30°С. Жылдык жаан-чачыны 2500 <em>мм.</em> Агын суусу жок. Топурагы кумдуу. Кээ бир аралдарында мангр токою кездешет. Азык болуучу ж. б. өсүмдүктөрү сырттан алынып келинген. Кокос пальмасы, банан өстүрүлөт. Канаттуулардын 180-200 түрү мекендейт. Көк кытан <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> геккондун 2 түрү бардык жерде кездешет. <abbr data-short="Жерг." data-full="Жергиликтүү" data-extended="true">Жергиликтүү</abbr> жаныбарлары - сойлоочулар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жарганаттын 2 түрү (учуучу түлкү сымалдар). Курт-кумурсканын 130, көпөлөктүн 70 түрү бар. Суу дүйнөсү өтө бай <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> ар түрдүү. Акула, риф балыктары, мурен, омурткасыздар, маржан полиби, рак сымалдар, моллюскалар бар. 1998-жылдан муздак Перу агымы бир аз жылыгандыктан, Инди океанынын суусунун <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы өтө тез жогорулап, анын натыйжасында маржан полиби массалык түрдө кырылган. Арал 2004-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> цунамиден жабыркаган. М-де коргоого алынган 25 деңиз акваториясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> бир табигый аймак (чеке белиндеги акватория <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; Хитаду а.) бар.</p>
<p>К а л к ы. Элинин көпчүлүк бөлүгүн мальдивдер (98,4%), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> сингалдар, гужараттар, та-</p>
<p>
</p>
<div class="imageCaption">[[File:МАЛЬДЙВ_4.jpg|thumb|Мальдивдеги диний борбор.]]</div>
<p>милдер <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> арабдар ж. б. түзөт. Расмий тили - мальдив (дивехи) тили. Дини - ислам (сүннөттөр). Бул дин өлкөнүн бардык жарандары үчүн милдеттүү. Мусулман эмес диний уюмдарга тыюу салынган. Орт. жыштыгы 1 км<sup>2</sup>ге 1164 киши. Калкынын жашынын орт. узактыгы эркектериники - 72,5 жаш, аялдарыныкы - 74,2.</p>[[File:МАЛЬДЙВ_5.jpg|thumb]][[File:МАЛЬДЙВ_6.jpg|thumb]]<div class="imageCaption">
<p>Мальдив акчасы - руфия.</p>
</div>
<p>Төрөлүүнүн денгээли (ЮООге 23) өлүм-житимден (ЮООге 4) 5,8 эсе жогору. Шаар калкы 38% (2008). Жалгыз ири шаары - Мале.</p>
<p>
==<strong data-text-type="type_2_section_header">Т а р ы х ы. </strong>==
Мальдив а. <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> алгачкы жазма даректер 16-к-дан белгилүү. Арал калкынын этностук негизин Индстан <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Цейлондон (Шри Ланка) чыккан арий уруулары түзгөн. Алар аралдарды 10-к-дан мекендеген. 12-к-дан ислам дини тарай баштаган. 14-к-да Диди династиясынын султандары башкарган мамлекет түзүлгөн (ал бийлик 1968-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> чейин сакталган). 1558-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М-ди португалдар басып алган, бирок <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк аларды 1573-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> кууп чыккан. 17- к-дын 2-жарымында Мальдив султандыгы Цейлондогу голланд башкаруучуларына көз каранды болуп, 1796-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Улуу Британиянын таасирине өткөн. 1887-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> декабрда ал Британия протекторатына айланган. 1965-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 26-июлда Улуу Британия <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> М-дин ортосунда түзүлгөн келишимге ылайык М. көз карандысыз мамлекет. 1968-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> референдумдун натыйжасында М. респ. болуп жарыяланган. 1965-жылдан БУУга мүчө.</p>
<p>Чарбасы. М. дүйнөдөгү өнүгүп келе жаткан чакан өлкөлөрдүн катарына кирет. ИДПнин көлөмү 1,8 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды түзөт (АКШ, 2010), аны киши башына бөлүштүргөндө 4,6 миң доллардан туура келет. Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 77,5, ө. ж-дыкы 16,9, а. ч-ныкы 5,6. Экономикасынын негизин чет элдик Туризм (ИДПдеги үлүшү 28%; 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 656 миң турист келген) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> балыкчылык (жылына 150 миң г) түзөт. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 300 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> <em>кВт-с</em> электр энергиясы өндүрүлгөн. Курулушта колдонулуучу кум <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шуру (коралл) казылып алынат. Деңиз продуктулары, балык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> а. ч. азыктары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> кокос жаңгагы) беленделет. Тигилүү кийим чыгарылат, балыкчылар үчүн дхони кайыгы даярдалып, кеме ондолот. Кокос пальмасы, тропика жашылча-жемиштери өстүрүлөт. Мал чарбачылыгы жокко эсе. Үй куштары багылат. Автомобиль жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 88 <em>км</em> (2006). Деңиз соода флоту 29 кемеден турат. Төрт аэропорту, <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> эл аралык (Мале <abbr data-short="ш." data-full="шаарында" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">шаарында</abbr>) бар. Башкы порту - Мале. Сыртка балык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> балык продуктулары (90%) чыгарылат. Негизги соода </p>
<p>шериктери: Шри-Ланка, Улуу Британия, Италия, Франция (экспорт), Сингапур, БАЭ, Тайланд, Малайзия, Индия (импорт).</p>
<p>Ад.: Мальдивы//Большая российская энциклопедия. М„ 2011. Т. 18.</p>

[[Category:5-том,_201-300_бб]]