«НАУРУ» барагынын кодун көрүү

<p><strong data-text-type="type_1_article_title">НАУРУ, </strong>Науру РеспубликасыТынч океандын <abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-батышындагы Науру а-нда жайгашкан мамлекет. Аянты 21,3 <em>км<sup>2</sup>.</em> Калкы 14,0 миң (2009); негизинен наурулуктар (58%), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> кытайлар (8%), европалыктар (8%) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr>[[File:НАУРУ_1.png|thumb]]</p><p>Тынч океанда жашаган улуттардын өкүлдөрү да жашайт. Эл аралык аэропорту бар. Калкынын саны <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> дүйнөдө 190-орунду ээлейт. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup></em> жерге 649 киши. Борбору - Ярен (4700; калк эң көп отурукташкан жер; борбор катары кабыл алынганы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Н-нын расмий борбору жок). Көпчүлүгү протестант динин тутат. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> тили - науру <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> англис тилдери. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 14 округга бөлүнөт. Акча бирдиги - австралия доллары.</p><p>Н. - унитардык мамлекет. Башкаруу формасы - Вестминстер системасындагы парламенттик республика. 1968-ж. Конституциясы кабыл алынган. Мамлекет <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өкмөт башчысы - президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы - бир палаталуу парламент. Аткаруу бийлигин Министрлер кабинети ишке ашырат. Н-да көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги партиялары: Демокр. партия, Наоэро Амо <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="Борб." data-full="Борбордук" data-extended="true">Борбордук</abbr> партия.</p><div class="imageCaption">[[File:НАУРУ_2.jpg|thumb|НАУРУ]]</div><p></p><p>Аралды шуру рифтери курчап жатат. Эң бийик жери 61 <em>м.</em> Аймагын фосфориттешкен акиташ тегинен түзүлгөн плато ээлейт (бийикт. 65 м). Фосфорит көп казылгандыктан, аймагынын <sup>1</sup> / бөлүгү карьерге айланган. Климаты муссондук, экватордук. Айлык орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы 28°С. Жылдык жаан-чачыны 2500 <em>мм.</em> Туруктуу агын суусу жок; ичүүчү сууну сырттан алып келет. Сейрек токой <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> бадалдар өсөт. Кокос пальмасы өстүрүлөт. Кустардык кол өнөрчүлүк өнүккөн. Балык кармалат.</p><p>Н-нун аймагын мындан 3000 жыл мурда эле микронезиялыктар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> полинезиялыктар мекендеген. Н. а-н 1798-ж. англистер ачкан. 1886-ж. Англия-Германия конвенциясы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> Н. Германияга ыйгарылган. 1888-ж. Германия оккупациялап, Жаңы Гвинея протекторатынын бир бөлүгүнө айланган. 1-дүйнөлүк согуш (1914- 18) учурунда Н-ну Австралия ээлеген. 1920-ж. Улуу Британиянын башкаруусуна өткөн.</p><p></p><div class="imageCaption">[[File:НАУРУ_3.jpg|thumb|Науруну бомбалоо учуру (1943).]]</div><p>1942-ж. Япония басып алган. 1943-ж. <abbr data-short="амер." data-full="америкалык" data-extended="true">америкалык</abbr> армия Н-ну басып алуу аракетин жасаган, бирок ишке ашкан эмес. 1947-жылдан БУУнун камкордугуна алынып, Австралия Союзу, Жаны Зеландия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Улуу Британия биргелешип башкарган. 1950-жылдардан Н-да көз карандысыздык үчүн кыймыл башталып, 1968-ж. 31-январда Н. Британ шериктештигине (к. <em>Шериктештик) </em>мүчө болууга мүмкүндүк алып, көз карандысыздыкка ээ болгон. 1999-жылдан БУУнун, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Тынч океан а. форумунун, Азия өнүктурүү банкынын, Африка өлкөлөрү, Кариб бассейни <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Тынч океан чөлкөмү ж. б. эл аралык уюмдардын мүчөсү. Н. дүйнөнүн көп өлкөлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> <abbr data-short="дипл." data-full="дипломатиялык" data-extended="true">дипломатиялык</abbr> мамиледе. Негизги өнөктөшү - Австралия, Улуу Британия, Индия, Кытай, Корея, Жаңы Зеландия, АКШ, Тайланд, Филиппин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Япония. 2009-ж. 15-16-декабрда Абхазия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="Түш." data-full="Түштүк" data-extended="true">Түштүк</abbr> Осетиянын көз карандысыздыгын тааныган дүйнөдөгү 4-мамлекет (Россия, Никарагуа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Венесуэладан кийинки).</p><p>ИДПнин көлөмү 60 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> АКШ доллары. Аны киши башына бөлүштүргөндө 5 миң долларга</p><p>жакын туура келет. Экономикасынын негизин фосфоритти казып алуу (жыл сайын 2 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> тдай) түзөт. Бирок чет өлкөлүк жардамга көз каранды. Кирешенин башкы булагы чет өлкөдө иштеген жарандардын акча которуусунан түшөт. 2007-ж. 31 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> <em>кВт-с</em> электр энергиясы өндүрүлгөн. Жыгаччылык, тамак-аш ө. ж. иштейт. Автомобиль жолунун уз. 24 <em>км.</em> Экспортко (Австралия, Жаңы Зеландия, Япония) фосфорит чыгарат.</p><p>Билим берүүсү мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү башталгыч, орто <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 67%ти түзөт (2008). Гезит-журналдар чыгат. «Радио Науру» <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> радиоуктуруу кызматы 1968-жылдан иштейт, телеберүүлөр Жаңы Зеландиядан (1970-жылдан) тартылып көрсөтүлөт.</p>

[[Category:5-том,_501-600_бб]]