МЫШЬЯК

МЫШЬЯК (латынча Arsenicum), Аз - элементтер­дин мезгилдик системасынын V тобундагы химиялык элемент. Катар номери 33, атомдук массасы 74,92, балкып эрүү 4 814°С, бозомук . тарткан, морт кристалл. Жаңы сын­дырган жери жалтырак, абада Аз₂О_этүн жука кабыкчасы менен капталып, тез күнүрттөнөт. Жа­ратылышта туруктуу ⁷⁵Аз изотобу түрүндө кез­дешет. Жер кыртышында массасы боюнча 5‘10“⁴% . Кыргызстанда чыгуучу калай, сурьма ж.б. кен бай­лыктарынын курамында кездешет. Тыгызд. 5,73 г/см³ 615°Ста эрибестен, бууга өтөт (воз­гонка). Кычкылдануу даражасы -3, +3 жана +5. Нымдуу абада жана ысытуудан кычкылданат. Сууда жакшы эрип, 5 жана 12 молекула суусу бар кристалл гиддраттарды пайда кылат. Га­логендер, концент. НЬЮ₃, Н₂8О₄, «падыша ара­гы» менен жылуулуктун таасиринде жана жегич­тер менен аракеттенет. Абада 400°Стан жогору ысытканда күйүп, Аз₂О₃ пайда. болот. Күкүрт

менен ысытканда сульфиддер Аз₄8₄, Ав₂8₃ алынат. Сульфиддер сууда жана суюлтулган кислоталарда эри­бейт. М. кислотасынын Н₃АвО₄ туздары арсенаттар деп аталат. М-ты щелочтор менен эриткенде мы­шьяктуу кислотанын туздары - арсениттер алынат. Металлдар менен куймаларды пайда кылат. Ме­таллдар менен эриткенде көбүнчө арсениддер пайда болот. М-ты күкүрт менен ысытканда суль­фиддер: Аз₄8, Аз₂8₃, Аэ₂8₅ алынат. Бардык суль­фиддери сууда жана суюлтулган кислоталарда эри­бейт. Кычкылтек менен оксиддерди Аз₂О₃ - мы­шьяктуу ангидрид, Аз₂О₅ - мышьяк ангидри­дин берет. Ө. ж-да мышьяк колчеданын ысы­туудан FeAsS =Ге8 + Аз, ошондой эле Аз₂О₃тү жана АзС1₃тү көмүр же суутек менен калыбына кел­тирүүдөн алынат. М. Си, РЬ, 8п куймаларынын курамына кирет жана жарым өткөргүч материал катары колдонулат. М. бирикмелери өтө уу зат­тар, а. ч-да уу химикат катары колдонулат.