МОЧЕВИНА

МОЧЕВЙНА, к а р б а м и д, Н₂МСОМН₂ - көмүр кислотасынын толук амиди, карбон кислотасынын ами­ди; түссүз кристалл; эрүү 11327°С. Сууда, спирт­те, суюк аммиакта, күкүрттүү ангидридде жак­шы эрийт. 1773-ж. фр. химик И. Руэлл ачкан. 1828-ж. Ф. Веллер циандуу аммонийди ысытуу­дан 1-жолу синтездеп алган. М. реакцияга өтө жөндөмдүү бирикме. Көптөгөн заттар менен ком­плекстүү бирикмелерди пайда кылат. 150- 160°Сге чейин ысытканда ажырайт, суу эритме­лерин ысытканда СО₂ жана ЫН₃кө чейин гидро­лизденет, кислоталар (НЛО₃, НС1 ж. б.) менен туздар­ды пайда кылат. М-ны алкилдегенде алкилмо­чевина, спирт менен уретандарды пайда кылат; фомальдегид менен оңой конденсацияланат. М. - көпчүлүк омурткалуу жаныбарлар менен киши­нин белок алмашуусунун акыркы заты. Ал кан, булчуң, шилекей, лимфа, сүт ж. б. суюктуктар­да жана ткандарда болот. Жаныбарлардын суу режимин жөнгө салууга катышат. М-ны бөйрөк, тер бездери бөлүп чыгарат. Заарадагы М. тамак­аштагы белоктун санына, курамына жана ажы­роо деңгээлине жараша болот. Бөйрөктүн иши бузулганда, ооруганда ткань белоктору көп ажырап, канда М. көбөйөт (к. Уремия). Ө. ж-да аммиактан жана көмүртек кош окисинен алы­нат. Ал карбамид чайыры, мочевина формаль­дегид жер семирткичи, цианит, циан кислотасы жана анын эфирин, айрым боёкторду, уктатуучу дарыларды алууда пайдаланылат. Ошондой эле азот жер семирткичи катары колдонулат.