КОНФУЦИЙ
КОНФУ́ЦИЙ (Кун-цзы же Кун Фу-цзы – устат Кун) (б. з. ч. 551, Лу падышалыгы Цзоу (азыр Шаньдун провинциясы, Цюйфу шаары ) – 479, ошол эле жер] – байыркы кытайдын улуу ойчулу, конфуцийчиликти
негиздөөчү. Конфуцийдин саясий ж-а этикалык көз караштары б. з. ч. 6-кылымда жаралган, кийин анын шакирттери тарабынан түзүлгөн «Лунь юй» («Аңгемелер ж-а ой жүгүртүүлөр») китебинде баяндалган. 22 жашынан тартып окута баштап, Кытайдын эң атактуу окутуучусу катары даңкталган. 50 жашынан саясий ишмердүүлүккө өтүп, Лу падышанын мамлекетинде жогорку мансаптуу төрөлөрдөн болуп калган. Конфуцийдин этикалык-саясий окуусунун борборундагы башкы маселе – мамлекетти башкаруу. Адамдардын коомдогу ж-а үй-бүлөдөгү өз ара мамилелеринин эң жогорку мыйзамы ж э н ь (гумандуулук) түшүнүгү. Буга улууларды урматтоо, ата-энени сыйлоо, падышага берилгендик, сылыктык ж. б. ыймандык (моралдык) нормалар кирген. Конфуцийдин ырастоосунда жэн-ге ак сөөктөр (цзюнь) гана жетишип, букаралар (сяо жэнь) жетише алышпайт. Анын окуусу боюнча падышалык Асмандын (кудайдын) ыйык буйругу м-н тартууланган бийлик, ошондуктан башкаруучу «Асмандын уулу» (тяньц-зы) деп жарыялаган. Конфуцийдин идеясы – конфуцийчиликтин диний-этикалык окуусунун негизи болуп калды. Б. з. ч. 2-кылымдан тартып 1911-13-жылдардагы Синхай революциясына чейин конфуцийчилик Кытайдын расмий мамлекеттик идеологиясы болуп келген. Кыргызстанда 2008-жылдан К. Карасаев атындагы БГУда Конфуций атындагы институт иштейт.
Ад.: Сигэки Кандзука. Конфуций. Первый учитель Поднебесной. М., 2003; Малявин В. В. Конфуций. М., 2007.