Difference between revisions of "АТ СПОРТУ"

Кыргызстан Энциклопедия Жана Терминология Борбору дан
Jump to navigation Jump to search
1 -сап: 1 -сап:
'''АТ СПОРТУ -''' атчан  аткарылуучу машыгуулар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мелдештер. Негизги түрлөрү: ат үйрөтүү, ат ойнотуу, тоскоолдордон секиртип өтүү, спорттун үч түрү ‒ манежде жүрүү (негизги аллюрларга көнүгүү), талаада сыноо (жолдо жүрүү, стипл-чейз, кросс) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоскоолдордон өтүү, ''ат чабыш'', атчан аӊ уулоо, ''волтижировка'' ж. б. А т  ү й р ө т ү ү ‒ түрдүү ''ат жүрүшүндө'' (аллюрда) башкаруу чеберчилиги боюнча мелдеши 20‒40 ''м'' же 20‒60 ''м'' аянтта (5‒12 ''мин'') созулат. А.с. 1912-жылдан ''Олимпиялык оюндардын'' программасына кирген. 1966-жылдан дүйнөлүк чемпионат өткөрүлөт. А т  о й н о т у у. Чабандес чаап баратып, аттан секирип түшүп, бутун жерге тийгизип кайра ыргып минет, аттын бооруна салаӊдап асылат, таскактаган ат үстүндө мээлегенин жазбай атып, акробатика көнүгүүлөрүн жасап, кайраттуулугун, шамдагайлыгын, күчтүүлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чеберчилигин көрсөтөт. Ат ойнотуу б-ча 20-к-дан баштап мелдеш өткөрүлүп, кийин кавалеристтерди, атчан спортчуларды даярдоодо колдонулуп келет. Ат ойнотуу жанрына окшош спорттун түрү вольтижировка деп
'''АТ СПОРТУ -''' атчан  аткарылуучу машыгуулар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мелдештер. Негизги түрлөрү: ат үйрөтүү, ат ойнотуу, тоскоолдордон секиртип өтүү, спорттун үч түрү ‒ манежде жүрүү (негизги аллюрларга көнүгүү), талаада сыноо (жолдо жүрүү, стипл-чейз, кросс) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоскоолдордон өтүү, ''ат чабыш'', атчан аӊ уулоо, ''волтижировка'' ж. б. А т  ү й р ө т ү ү ‒ түрдүү ''ат жүрүшүндө'' (аллюрда) башкаруу чеберчилиги боюнча мелдеши 20‒40 ''м'' же 20‒60 ''м'' аянтта (5‒12 ''мин'') созулат Ат спорту  1912-жылдан ''Олимпиялык оюндардын'' программасына кирген. 1966-жылдан дүйнөлүк чемпионат өткөрүлөт. А т  о й н о т у у. Чабандес чаап баратып, аттан секирип түшүп, бутун жерге тийгизип кайра ыргып минет, аттын бооруна салаӊдап асылат, таскактаган ат үстүндө мээлегенин жазбай атып, акробатика көнүгүүлөрүн жасап, кайраттуулугун, шамдагайлыгын, күчтүүлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чеберчилигин көрсөтөт. Ат ойнотуу боюнча 20-кылымдан баштап мелдеш өткөрүлүп, кийин кавалеристтерди, атчан спортчуларды даярдоодо колдонулуп келет. Ат ойнотуу жанрына окшош спорттун түрү вольтижировка деп
[[File:АТ СПОРТУ37.png | thumb|none]]
[[File:АТ СПОРТУ37.png | thumb|none]]
аталат. Т о с к о о л д у к т а р д а н    с е к и р т и п    ө т ү ү ‒ спортчунун чечкиндүүлүгүн, кеӊири жердеги аллюрда ат башкарууну <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ар түрдүү тоскоолдуктардан өтүүдө багытты тез тандап билүүнү талап кылат. Тоскоолдуктар белгилүү А. с-нун талабына ылайык тизилет. Тоскоолдордун бийиктиги, узундугу, туурасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аралыгы А. с-нун түрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эрежесине байланыштуу болот. Бекем орнотулган таштан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыштан курулган тоскоолдордун үстүнө чөптөн же чырпыкчалардан төшөлүп, ат жаракат албашы үчүн шарт түзүлөт. Ошондой  эле устундар, шыргыйлар аттын буту тийгенде (туягы же тизеси) оӊой эле кулап кеткидей кылып коюлат. Жай мезгилде мелдеш 80‒100 ''м''ден кем эмес өлчөмдөгү аянтта, кышында да анча чоӊ эмес, жабык имаратта (20‒30 ''м'' манежде) өткөрүлөт. Спорттук көнүгүүнүн үч түрү боюнчача мелдеш ‒ А.с-нун эӊ татаал түрүнүн бири. Мында спортчу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аттын жакшы даярдыгы талап кылынат. Азыр А. с-нун үч түрү бар: а) атты негизги программага ылайык таптоо; б) спортко машыктырылган атты кыска программа бобюнчача таптоо; в) спортко жаӊыдан тартылган атты таптоо. А. с-нун 3 түрүнөн мелдештер өткөрүлөт. Бул спорттун үч түрүнүн бирдей аткарылуучу түрлөрү бар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алар бири биринен аткарылуучу элементтеринин татаалдыгы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. Мелдеште ат 1-күнү манежде, 2-күнү талаада, 3-күнү тоскоолдуктан өтөт. А. с-нун Эл аралык федерациясы 1921-ж. түзүлгөн. 1925-жылдан А. с. боюнчача бүткүл армиялык, осоавиахимдик (1936), бүткүл  союздук (1938) мелдештер өткөрүлгөн. Ошондон бери Эл аралык федерация жыл сайын бир катар официалдуу мелдештерди уюштурат. Кыргызстанда 1948-жылдан республиканын биринчилиги үчүн мелдештер өткөрүлүп, А. с. өнүгө баштаган. 1951-ж. Москва шаарында өткөрүлгөн биринчиликте Ысык-Көлдөгү № 54-жылкы заводунун «Гвидон» деген аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> П. И. Мансуров СССРдин чемпиону наамын алган. Кийинки мезгилде эл аралык ар кандай мелдештерге катышып жеӊишке ээ болгон А. с-нун өкүлдөрү ‒ М. Мурсалимов, В. Хаматов, Ж. Адамкулов, М. Мамытов ж. б-лар. А. с. боюнчача атактуу спортчуларды республиканын спорт мектеби даярдайт.                                                                                                   
аталат. Т о с к о о л д у к т а р д а н    с е к и р т и п    ө т ү ү ‒ спортчунун чечкиндүүлүгүн, кеӊири жердеги аллюрда ат башкарууну <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ар түрдүү тоскоолдуктардан өтүүдө багытты тез тандап билүүнү талап кылат. Тоскоолдуктар белгилүү Ат спортунун талабына ылайык тизилет. Тоскоолдордун бийиктиги, узундугу, туурасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аралыгы Ат спортунун түрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эрежесине байланыштуу болот. Бекем орнотулган таштан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыштан курулган тоскоолдордун үстүнө чөптөн же чырпыкчалардан төшөлүп, ат жаракат албашы үчүн шарт түзүлөт. Ошондой  эле устундар, шыргыйлар аттын буту тийгенде (туягы же тизеси) оӊой эле кулап кеткидей кылып коюлат. Жай мезгилде мелдеш 80‒100 ''м''ден кем эмес өлчөмдөгү аянтта, кышында да анча чоӊ эмес, жабык имаратта (20‒30 ''м'' манежде) өткөрүлөт. Спорттук көнүгүүнүн үч түрү боюнча мелдеш ‒ Ат спортунун эӊ татаал түрүнүн бири. Мында спортчу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аттын жакшы даярдыгы талап кылынат. Азыр Ат спортунун үч түрү бар: а) атты негизги программага ылайык таптоо; б) спортко машыктырылган атты кыска программа бюнча таптоо; в) спортко жаӊыдан тартылган атты таптоо. Ат спортунун 3 түрүнөн мелдештер өткөрүлөт. Бул спорттун үч түрүнүн бирдей аткарылуучу түрлөрү бар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> алар бири биринен аткарылуучу элементтеринин татаалдыгы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. Мелдеште ат 1-күнү манежде, 2-күнү талаада, 3-күнү тоскоолдуктан өтөт. Ат спортунун Эл аралык федерациясы 1921-жылы түзүлгөн. 1925-жылдан Ат спорту  боюнчача бүткүл армиялык, осоавиахимдик (1936), бүткүл  союздук (1938) мелдештер өткөрүлгөн. Ошондон бери Эл аралык федерация жыл сайын бир катар официалдуу мелдештерди уюштурат. Кыргызстанда 1948-жылдан республиканын биринчилиги үчүн мелдештер өткөрүлүп, Ат спорту  өнүгө баштаган. 1951-жылы Москва шаарында өткөрүлгөн биринчиликте Ысык-Көлдөгү № 54-жылкы заводунун «Гвидон» деген аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> П. И. Мансуров СССРдин чемпиону наамын алган. Кийинки мезгилде эл аралык ар кандай мелдештерге катышып жеӊишке ээ болгон Ат спортунун өкүлдөрү ‒ М. Мурсалимов, В. Хаматов, Ж. Адамкулов, М. Мамытов ж. б-лар. Ат спорту  боюнча атактуу спортчуларды республиканын спорт мектеби даярдайт.                                                                                                   


''М. К. Саралаев'' .<br>
''М. К. Саралаев'' .<br>

16:00, 25 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы

АТ СПОРТУ - атчан аткарылуучу машыгуулар жана мелдештер. Негизги түрлөрү: ат үйрөтүү, ат ойнотуу, тоскоолдордон секиртип өтүү, спорттун үч түрү ‒ манежде жүрүү (негизги аллюрларга көнүгүү), талаада сыноо (жолдо жүрүү, стипл-чейз, кросс) жана тоскоолдордон өтүү, ат чабыш, атчан аӊ уулоо, волтижировка ж. б. А т ү й р ө т ү ү ‒ түрдүү ат жүрүшүндө (аллюрда) башкаруу чеберчилиги боюнча мелдеши 20‒40 м же 20‒60 м аянтта (5‒12 мин) созулат Ат спорту 1912-жылдан Олимпиялык оюндардын программасына кирген. 1966-жылдан дүйнөлүк чемпионат өткөрүлөт. А т о й н о т у у. Чабандес чаап баратып, аттан секирип түшүп, бутун жерге тийгизип кайра ыргып минет, аттын бооруна салаӊдап асылат, таскактаган ат үстүндө мээлегенин жазбай атып, акробатика көнүгүүлөрүн жасап, кайраттуулугун, шамдагайлыгын, күчтүүлүгүн жана чеберчилигин көрсөтөт. Ат ойнотуу боюнча 20-кылымдан баштап мелдеш өткөрүлүп, кийин кавалеристтерди, атчан спортчуларды даярдоодо колдонулуп келет. Ат ойнотуу жанрына окшош спорттун түрү вольтижировка деп

АТ СПОРТУ37.png

аталат. Т о с к о о л д у к т а р д а н с е к и р т и п ө т ү ү ‒ спортчунун чечкиндүүлүгүн, кеӊири жердеги аллюрда ат башкарууну жана ар түрдүү тоскоолдуктардан өтүүдө багытты тез тандап билүүнү талап кылат. Тоскоолдуктар белгилүү Ат спортунун талабына ылайык тизилет. Тоскоолдордун бийиктиги, узундугу, туурасы жана аралыгы Ат спортунун түрүнө жана эрежесине байланыштуу болот. Бекем орнотулган таштан жана кыштан курулган тоскоолдордун үстүнө чөптөн же чырпыкчалардан төшөлүп, ат жаракат албашы үчүн шарт түзүлөт. Ошондой эле устундар, шыргыйлар аттын буту тийгенде (туягы же тизеси) оӊой эле кулап кеткидей кылып коюлат. Жай мезгилде мелдеш 80‒100 мден кем эмес өлчөмдөгү аянтта, кышында да анча чоӊ эмес, жабык имаратта (20‒30 м манежде) өткөрүлөт. Спорттук көнүгүүнүн үч түрү боюнча мелдеш ‒ Ат спортунун эӊ татаал түрүнүн бири. Мында спортчу жана аттын жакшы даярдыгы талап кылынат. Азыр Ат спортунун үч түрү бар: а) атты негизги программага ылайык таптоо; б) спортко машыктырылган атты кыска программа бюнча таптоо; в) спортко жаӊыдан тартылган атты таптоо. Ат спортунун 3 түрүнөн мелдештер өткөрүлөт. Бул спорттун үч түрүнүн бирдей аткарылуучу түрлөрү бар жана алар бири биринен аткарылуучу элементтеринин татаалдыгы менен айырмаланат. Мелдеште ат 1-күнү манежде, 2-күнү талаада, 3-күнү тоскоолдуктан өтөт. Ат спортунун Эл аралык федерациясы 1921-жылы түзүлгөн. 1925-жылдан Ат спорту боюнчача бүткүл армиялык, осоавиахимдик (1936), бүткүл союздук (1938) мелдештер өткөрүлгөн. Ошондон бери Эл аралык федерация жыл сайын бир катар официалдуу мелдештерди уюштурат. Кыргызстанда 1948-жылдан республиканын биринчилиги үчүн мелдештер өткөрүлүп, Ат спорту өнүгө баштаган. 1951-жылы Москва шаарында өткөрүлгөн биринчиликте Ысык-Көлдөгү № 54-жылкы заводунун «Гвидон» деген аты менен П. И. Мансуров СССРдин чемпиону наамын алган. Кийинки мезгилде эл аралык ар кандай мелдештерге катышып жеӊишке ээ болгон Ат спортунун өкүлдөрү ‒ М. Мурсалимов, В. Хаматов, Ж. Адамкулов, М. Мамытов ж. б-лар. Ат спорту боюнча атактуу спортчуларды республиканын спорт мектеби даярдайт.

М. К. Саралаев .