Difference between revisions of "АРАБА"

Кыргызстан Энциклопедия Жана Терминология Борбору дан
Jump to navigation Jump to search
м (1 версия)
1 -сап: 1 -сап:
  ''' –''' жүк ж-а жүргүнчү ташуучу, дөңгөлөктүү чарбалык унаа. Алгач согуш ишинде транспорт, кийин жол жүрүүгө, жүк ташууга, о. эле
  ''' –''' жүк ж-а жүргүнчү ташуучу, дөңгөлөктүү чарбалык унаа. Алгач согуш ишинде транспорт, кийин жол жүрүүгө, жүк ташууга, о. эле көчмө турак жай катары да колдонулган. Археол. изилдөөлөрдүн негизинде Вавилон аймагындагы байыркы Киш ш-нын (азыркы Охеймир ш., Ирак) ордунан, шумерлердин шаар-мамлекети Урумдан (Ур, азыркы Тель-Мукаяр ш.,Ирак), Кавказдан ж. б. жерлерден аскердик
көчмө турак жай катары да колдонулган. Археол. изилдөөлөрдүн негизинде Вавилон аймагындагы байыркы Киш ш-нын (азыркы Охеймир ш., Ирак) ордунан, шумерлердин шаар-мамлекети Урумдан (Ур, азыркы Тель-Мукаяр ш.,
Ирак), Кавказдан ж. б. жерлерден аскердик
[[File:АРАБА_22.png | thumb | none]]
[[File:АРАБА_22.png | thumb | none]]
А-дын калдыктары табылган. Алар б. з. ч.
А-дын калдыктары табылган. Алар б. з. ч. 3-миң жылдыктын акырында, балким андан да мурда колдонулган. Аскердик А-лар чыгыштагы байыркы мамлекеттерде (Ассирия, Персия, Кытай, Индостан ж. б.) согуш мезгилинде кенен пайдаланылган. Алардын бир нече түрү бол­гон. Жалгыз же эки ат чегилген кош дөңгөлөктүү А-да эки аскер – арабакеч ж-а найза, кылыч, саадак м-н куралданган аскер – жоокер отурган. Төрт ат чегилген төрт дөңгөлөктүү А-га курал-жарактар жүктөлгөн, аттарга соот жабылган. Мындай А-лар алдыңкы катарда, жөө аскерлер алардан кийин жүргөн. Тарыхый жазма маалыматтарга ж-а Алтайдагы дөбө-мүрзөлөрдөгү табылгаларга караганда байыркы түрк тилдүү көчмөн уруулар (сак-скифтер) бир жер�ер­дей экинчи жерге көчкөндө, жазында жаздоого, жайында жайлоого, күзүндө күздөөгө, кышында кыштоого жеңил ж-а жүк А. м-н көчүпконгон. Жеңил А-га кош ат, жүк А-га кош өгүз чегилген. 568-ж. Батыш түрк кагандыгында болгон Византия элчиси Земарх кагандын жибек кездемелер м-н асемделин жасалган чатыр
3-миң жылдыктын акырында, балким андан да
ичинде, дөңгөлөктүү бийик тактага отуруп кабыл алгандыгын ж-а үстү жыгачтан жасалып, ичи кийиз м-н капталган, терезеси бар дөңгөлөкөк­түү үйү ж-а кийизден жасалган түрк А-сы бар экенин жазат. Абу-Абдаллах Мухаммед Ибн Бат�­тута (14-к.), кыпчактарда төрт дөңгөлөктүү А. жасалып, ага эки же бир нече ат чегилээрин, жыгачтан жасалган ар түрдүү үстү жабык А-лар да болорун, анын ичине уктоого да, тамак ичүүгө да ылайыктуу экендигин, көчкөндө кыпчак аялдары ушундай А-га отуруп, эркектери ат минерин айткан. Скифтер тууралуу Гиппократ: «Алар төрт же алты дөңгөлөктүү, кийиз м-н каптал�ал­ган, үй сыяктуу курулган боз үйлөрдө жаша­ган. Андан жаан да, күн да, жел да өтпөйт. Бул үстү жабык А-лар өгүзгө чегилет» – деп эскерет. О. Азия ж-а Жакынкы Чыгыш элдеринде жүк ташуу үчүн дөңгөлөктөрүнүн диаметри 2 жге чейин жеткен кош дөңгөлөктүү А-ды пайдаланышкан.­[[File:АРАБА_23.png | thumb | none]]
мурда колдонулган. Аскердик А-лар чыгыштагы байыркы мамлекеттерде (Ассирия, Персия,
Ал эми жеңил А-лар жол жүрүүгө арналган. Ушул сыяктуу А-лар Европанын түштүгүндө, Кавказ, Түркия, Испания, Индия, Мон&#0173;голия ж. б. мамлекеттерде кеңири тараган. Учур&#0173;да кош дөңгөлөктүү ж-а төрт дөңгөлөктүү А-лар негизинен чарба иштеринде, ал эми жеңил А-лар эсалуу жайларында, циркте ж. б. колдоо&#0173;нулат.<br>                                                                                                                                                                     ''Ш. Керимова. ''<br>
Кытай, Индостан ж. б.) согуш мезгилинде кенен пайдаланылган. Алардын бир нече түрү бол&#0173;гон. Жалгыз же эки ат чегилген кош дөңгөлөктүү
А-да эки аскер – арабакеч ж-а найза, кылыч,
саадак м-н куралданган аскер – жоокер отурган. Төрт ат чегилген төрт дөңгөлөктүү А-га
курал-жарактар жүктөлгөн, аттарга соот жабылган. Мындай А-лар алдыңкы катарда, жөө аскерлер алардан кийин жүргөн. Тарыхый жазма
маалыматтарга ж-а Алтайдагы дөбө-мүрзөлөрдөгү табылгаларга караганда байыркы түрк
тилдүү көчмөн уруулар (сак-скифтер) бир жер&#0173;дей экинчи жерге көчкөндө, жазында жаздоого, жайында жайлоого, күзүндө күздөөгө, кышында кыштоого жеңил ж-а жүк А. м-н көчүпконгон. Жеңил А-га кош ат, жүк А-га кош өгүз
чегилген. 568-ж. Батыш түрк кагандыгында
болгон Византия элчиси Земарх кагандын жибек кездемелер м-н асемделин жасалган чатыр
ичинде, дөңгөлөктүү бийик тактага отуруп кабыл алгандыгын ж-а үстү жыгачтан жасалып,
ичи кийиз м-н капталган, терезеси бар дөңгөлөк&#0173;түү үйү ж-а кийизден жасалган түрк А-сы бар
экенин жазат. Абу-Абдаллах Мухаммед Ибн Бат&#0173;тута (14-к.), кыпчактарда төрт дөңгөлөктүү А.
жасалып, ага эки же бир нече ат чегилээрин,
жыгачтан жасалган ар түрдүү үстү жабык А-лар
да болорун, анын ичине уктоого да, тамак ичүүгө
да ылайыктуу экендигин, көчкөндө кыпчак аялдары ушундай А-га отуруп, эркектери ат минерин айткан. Скифтер тууралуу Гиппократ: «Алар
төрт же алты дөңгөлөктүү, кийиз м-н каптал&#0173;ган, үй сыяктуу курулган боз үйлөрдө жаша&#0173;ган. Андан жаан да, күн да, жел да өтпөйт.
Бул үстү жабык А-лар өгүзгө чегилет» – деп эскерет. О. Азия ж-а Жакынкы Чыгыш элдеринде жүк ташуу үчүн дөңгөлөктөрүнүн диаметри
2 жге чейин жеткен кош дөңгөлөктүү А-ды пай&#0173;[[File:АРАБА_23.png | thumb | none]]
даланышкан. Ал эми жеңил А-лар жол жүрүүгө
арналган. Ушул сыяктуу А-лар Европанын түштүгүндө, Кавказ, Түркия, Испания, Индия, Мон&#0173;голия ж. б. мамлекеттерде кеңири тараган. Учур&#0173;да кош дөңгөлөктүү ж-а төрт дөңгөлөктүү А-лар
негизинен чарба иштеринде, ал эми жеңил
А-лар эсалуу жайларында, циркте ж. б. колдо&#0173;нулат. <br> ''Ш. Керимова. ''<br>
 

08:49, 15 Июль (Теке) 2022 -деги абалы

 жүк ж-а жүргүнчү ташуучу, дөңгөлөктүү чарбалык унаа. Алгач согуш ишинде транспорт, кийин жол жүрүүгө, жүк ташууга, о. эле көчмө турак жай катары да колдонулган. Археол. изилдөөлөрдүн негизинде Вавилон аймагындагы байыркы Киш ш-нын (азыркы Охеймир ш., Ирак) ордунан, шумерлердин шаар-мамлекети Урумдан (Ур, азыркы Тель-Мукаяр ш.,Ирак), Кавказдан ж. б. жерлерден аскердик
АРАБА 22.png

А-дын калдыктары табылган. Алар б. з. ч. 3-миң жылдыктын акырында, балким андан да мурда колдонулган. Аскердик А-лар чыгыштагы байыркы мамлекеттерде (Ассирия, Персия, Кытай, Индостан ж. б.) согуш мезгилинде кенен пайдаланылган. Алардын бир нече түрү бол­гон. Жалгыз же эки ат чегилген кош дөңгөлөктүү А-да эки аскер – арабакеч ж-а найза, кылыч, саадак м-н куралданган аскер – жоокер отурган. Төрт ат чегилген төрт дөңгөлөктүү А-га курал-жарактар жүктөлгөн, аттарга соот жабылган. Мындай А-лар алдыңкы катарда, жөө аскерлер алардан кийин жүргөн. Тарыхый жазма маалыматтарга ж-а Алтайдагы дөбө-мүрзөлөрдөгү табылгаларга караганда байыркы түрк тилдүү көчмөн уруулар (сак-скифтер) бир жер�ер­дей экинчи жерге көчкөндө, жазында жаздоого, жайында жайлоого, күзүндө күздөөгө, кышында кыштоого жеңил ж-а жүк А. м-н көчүпконгон. Жеңил А-га кош ат, жүк А-га кош өгүз чегилген. 568-ж. Батыш түрк кагандыгында болгон Византия элчиси Земарх кагандын жибек кездемелер м-н асемделин жасалган чатыр

ичинде, дөңгөлөктүү бийик тактага отуруп кабыл алгандыгын ж-а үстү жыгачтан жасалып, ичи кийиз м-н капталган, терезеси бар дөңгөлөкөк­түү үйү ж-а кийизден жасалган түрк А-сы бар экенин жазат. Абу-Абдаллах Мухаммед Ибн Бат�­тута (14-к.), кыпчактарда төрт дөңгөлөктүү А. жасалып, ага эки же бир нече ат чегилээрин, жыгачтан жасалган ар түрдүү үстү жабык А-лар да болорун, анын ичине уктоого да, тамак ичүүгө да ылайыктуу экендигин, көчкөндө кыпчак аялдары ушундай А-га отуруп, эркектери ат минерин айткан. Скифтер тууралуу Гиппократ: «Алар төрт же алты дөңгөлөктүү, кийиз м-н каптал�ал­ган, үй сыяктуу курулган боз үйлөрдө жаша­ган. Андан жаан да, күн да, жел да өтпөйт. Бул үстү жабык А-лар өгүзгө чегилет» – деп эскерет. О. Азия ж-а Жакынкы Чыгыш элдеринде жүк ташуу үчүн дөңгөлөктөрүнүн диаметри 2 жге чейин жеткен кош дөңгөлөктүү А-ды пайдаланышкан.­

АРАБА 23.png

Ал эми жеңил А-лар жол жүрүүгө арналган. Ушул сыяктуу А-лар Европанын түштүгүндө, Кавказ, Түркия, Испания, Индия, Мон­голия ж. б. мамлекеттерде кеңири тараган. Учур­да кош дөңгөлөктүү ж-а төрт дөңгөлөктүү А-лар негизинен чарба иштеринде, ал эми жеңил А-лар эсалуу жайларында, циркте ж. б. колдоо­нулат.
Ш. Керимова.