ЛЁСС
ЛЁСС (немисче 1ёзз - катуу эмес, борпоң) - ачык сары түстөгү алеврит; катмарланбаган карбонаттуу тоо тек. Курамында 0,01-0,05 мм бүртүкчөлөр басымдуулук кылат. 0,005 лглгден кичине топурак бүртүкчөлөрү кварц, талаа шпаты, азыраак санда слюда, роговая обманкадан турат. Күкүмдөрү ар кандай чополуу минералдардан (гидрослюда, каолинит, монтмориллонит) түзүлгөн. Акиташ тегинде конкрецияларды пайда кылат. Европа, Азия, Түндүк жана Түштүк Америка материктериндеги мелүүн алкактык талааларда, жарым чөлдүү аймактарда кездешет. Калыңдыгы бир нече ладен 50-100 лгге чейин жетет. Пайда болушу жөнүндө бирдиктүү теория жок. В. А. Обручев эолдук, Л. С. Берг кыртыштык жана комплекстүү (кургактыкта эолдук, делювийлик, кыртыш-элювийлик) процесстерден келип чыккан деп далилдейт. Л. кирпич, цемент даярдоодо, дамба, плотина курууда колдонулат.