ЛАГАШ
ЛАГАШ - Шумердеги (азыркы Ирактын түш.- чыгышы) байыркы мамлекет. 19-к-дын аягында бул аймакта казуу иштери жүргүзүлүп, Э. де Сарзек жетектеген фр. археол. экспедиция мамлекеттин маданий борбор шаары - Гирсунун (азыркы Телло), 20-к-дын ортосунда амер. археол. экспедиция (Т. Якобсен, Ф. Сафар) Лагаш (азыркы Эль-Хиба) ш-нын калдыгын тапкан.
Б. з. ч. 5-миң жылдыктын аягында бул аймакта алгачкы кыштактар пайда болгон. Ур-Нанше династиясынын мезгилинде (б. з. ч. 26- 24-к.) мамлекет гүлдөп, ага Лагаш, Гирсу, Нина ж. б. байыркы шаарлар кирген. Ур-Наншенин мурасчылары Эанатум ж-а Энтемен башкарган кезде мамлекеттин аймагы кеңейип, Шумердин кыйла бөлүгүн караткан. Бул мезгилге таандык сакталып калган көптөгөн жазуулар ж-а эстеликтер [таш рельефтер, а. и. «Айры куйрук стеласы» (б. з. ч. 25-к.) Эанатумдун жеништеринин урматына арналган. Бау кудайынын чиркөөсүнөн табылган архивде Шумердин коомдук ж-а чарбалык мүнөзү ж-дө маалыматтар чагылдырылган] Л. башкаруучуларынын жүргүзгөн социалдык реформалары ж-дө баяндайт. Л-ты б. з. ч. 24-к-да Аккад падышасы Байыркы Саргон басып алган. Гудеа башкарган учурда (б. з. ч. 22-к.) кайрадан жогорулап, көптөгөн өлкө м-н соода жүргүзгөн. Б. з. ч. 21-к-дан Л. мамлекети өзүнүн саясий маанисин жогото баштаган, бирок парфия мезгилине (б. з. ч. 3-к.) чейин өкүм сүргөн. Гирсу ш-нан табылган археол. эстеликтерди немис шумерологу А. Даймель, орус окумуштуулары В. В. Струве ж-а И. М. Дьяконов изилдеген.
Ад.: История Древнего Востока. М., 1983; Болыпая Российская Энциклопедия. Т. 16. М., 2010.