ЛАПЛАС

ЛАПЛАС Пьер Симонде (23. 3. 1749, Норман­дия, Бомон-ан-Ож - 5. 3. 1827, Париж) - фр. астроном, математик ж-а физик. Петербург ИАнын (1802) ардактуу, Париж ИАнын (1785), Франция ИАнын (1816) мүчөсү. 1790-жылдан чен ж-а салмак палатасынын председатели. Л-тын ил. эмгектери асман механикасы, математика ж-а матем. физика маселелерине арналган. Ал­гебрадагы кошумча минорлордун көбөйтүндү­лөрүнүн суммасынын аныктагычын туюнтуу ж-дөгү теорема Л-ка тиешелүү.. Л-тын фундамен­талдык эмгектери дифференциалдык теңде­мелерге, шардык функцияларга арналган. Ык­тымалдыктар теориясына зор салым киргизген. Л-тын классикалык эмгеги «Аналитикалык ык­тымалдыктар теориясы» көзү тирүү кезинде үч жолу (1812, 1814, 1820) басылган. Л. капилляр теориясы ж-дөгү эмгегин жазган, ал теория Л-тын ысмы м-н аталган. Л. астрономияда ас­ман механикасынын Күн системасындагы бар­дык нерселердин кыймылын Ньютондун бүткүл дүйнөлүк тартылуу законунун негизинде далил­деп түшүндүргөн (к. Лаплас оператору, Лаплас өзгөртүусу).

Ад.: Воронцов-Велъяминов Б. А. Лаплас. 2-е изд. М., 1985.