КӨК БӨРҮ

КӨК БӨРҮ , у л а к т а р т ы ш – улуттук оюн, ат спортунун бир түрү. Көк бөрү Борбордук Азияда ил­гертен эле ойнолуп келген. Мурда оюнга 10–15 жаштагы балдар да кунан минип катышкан. Оюнчулардын саны чектелген эмес, оюнга ка­лысты өздөрү шайлашкан. «Көк бөрү» термининин келип чыгышы күчкө толуп турган жигиттер кадимки эле бөрүнү чаап алып, талашып-тар­тышып ойногондугу м-н байланыштуу. Тажик­терде ж-а түштүк кыргыздар улактын ордуна тор­пок тартышып, мелдеш өткөрүшөт. Учурда жаңы эрежеге ылайык атчан эки жааттын ортосунда өткөрүлөт. Ар бир жааттын максаты –муузда­лып, баш-шыйрагы кесилип, жерге ташталган улакты эңип алып, атаандаштарына тарттыр­бай «тай казанга» таштоо. Мелдеш эрежеси боюнча 18 жаштан ашкан, атта мыкты жүргөн, карылуу, шамдагай жигиттер шым, көйнөк, өтүк ж-а баш кийимчен катышат. Кыргыз Республикасы­нын «Көк бөрү» федерациясы тарабынан түзүлгөн кийинки эреже боюнча команда 4 улакчыдан ту­рат. Улак тартылуучу талаанын жери тегиз, жумшак келип, туурасы 150–200 м, узундугу 300–400 м болушу керек. Аянттын ортосунда диа­метри 10 м келген айлана болот. Ар бир тайм ушул айланадан башталат. Аянттын эки жа­гында диаметри 5 м келген «тай казан» орноту­лат. Улакчылар улакты «тай казандын» ичине таштоосу керек. Эгер улак «тай казанга» жет-

пей же ашыра ташталса, калыс оюнду токто­тот. Улакты аянттын борборунан 25 м аралык­тагы чиймеге таштап, оюн кайрадан уланты­лат. Оюн 20 миндан 3 тайм болот. Улактын салмагы 30–40 кгдан ашпоосу керек. Оюнда жерге ташталган улакты эңип алууга, улакты атаандаштарынан тартып алууга, өнөгүнө бере салууга, такымга басууга, колунда алып жүрүүгө, ээрге өңөрүүгө, аттын капталында же астында кармап жүрүүгө, өнөктөрүнө жардамдашууга уруксат берилет. Атаандаш оюнчунун атынын тизгининен кармоого, жүгөнүн шыпырып алуу­га, үзөнгүсүн чечүүгө, камчы м-н атты башка ча­бууга, чаап келаткан улакчынын алдын тороо­го, улакты ээрге байлоого, сөгүнүүгө, урушууга тыюу салынат. Көк бөрү 1950-жылдан бүткүл союз­дук ат спортунун программасына киргизи­лип, мелдештерде Кыргызстандын командасы бир нече жолу жеңишке ээ болгон. Ал учурда көк бөрү боюнча 3 разряд гана белгиленген. 2001-жылдан «Спорт чебери», «Эл аралык спорт чебери» наам­дары да берилет. Көк бөрү боюнча «Кыргыз Республи­касынын Президентинин кубогуна» мелдеш өткөрүлөт.