МОРТТУК: нускалардын айырмасы
vol5_>KadyrM No edit summary |
vol5_>KadyrM No edit summary |
||
| 1-сап: | 1-сап: | ||
<p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРТТУК - </strong>катуу нерсенин анча чоң эмес <abbr data-short="мех." data-full="механикалык" data-extended="true">механикалык</abbr> күчтүн таасиринен сынып, талкалануу касиети. Морт нерселерге карапа, металл, карапа материалдары, чоюн, көмүртек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> каныккан болот ж. б. кирет. Морт нерселердин көпчүлүгү, бөлүнүүгө чейин серпилгичтүү деформацияланат. Аларда калдыктуу деформация жокко эсе. <em>Пластикалуулук</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> М. нерсенин курамына көз каранды. Нерсенин чыңалган абалын, деформация жүргөндөгү сырткы чөйрөнү же <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>ны өзгөртүп, нерсени пластикалык абалдан М. абалга өткөрүүгө болот. Кадимки шартта өтө морт деп эсептелүүчү кристаллдык кварц чоң басым <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> кысылып, созуучу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жылыштыруучу чыңалуулардын натыйжасында калдыктуу деформацияга ээ болот. Пластикалык материалдарды бир жактуу кысуу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бүлүндүрүүгө болбойт. Морт материалдарды бир жактуу кысканда бышыктык чеги деп аталуучу (Р<sub> | <p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРТТУК - </strong>катуу нерсенин анча чоң эмес <abbr data-short="мех." data-full="механикалык" data-extended="true">механикалык</abbr> күчтүн таасиринен сынып, талкалануу касиети. Морт нерселерге карапа, металл, карапа материалдары, чоюн, көмүртек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> каныккан болот ж. б. кирет. Морт нерселердин көпчүлүгү, бөлүнүүгө чейин серпилгичтүү деформацияланат. Аларда калдыктуу деформация жокко эсе. <em>Пластикалуулук</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> М. нерсенин курамына көз каранды. Нерсенин чыңалган абалын, деформация жүргөндөгү сырткы чөйрөнү же <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>ны өзгөртүп, нерсени пластикалык абалдан М. абалга өткөрүүгө болот. Кадимки шартта өтө морт деп эсептелүүчү кристаллдык кварц чоң басым <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> кысылып, созуучу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жылыштыруучу чыңалуулардын натыйжасында калдыктуу деформацияга ээ болот. Пластикалык материалдарды бир жактуу кысуу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бүлүндүрүүгө болбойт. Морт материалдарды бир жактуу кысканда бышыктык чеги деп аталуучу (Р<sub>б</sub>) чыңалууга жеткенде бөлүнөт <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> ал созуу деформациясынын бышыктыгынан (Р<sub>с</sub>) чоң. Алардын катышы К=Р<sub>с</sub>/Р<sub>б</sub>, чоюн үчүн 0,2-0,4, карапа материалдары үчүн 0,1-0,2. Катуу нерсенин пластикалуулугуна <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> М-уна чыңалуу убактысы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы чоң таасир тийгизет. Тез деформациялоодо нерсенин М. касйети, ал эми жай деформациялоодо пластикалуулук касиети даана байкалат. Көптөгөн материалдар <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>ны төмөндөткөндө пластикалык абалдан М. абалга өтөт. Бул учурда <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr> М-тун кризистик <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы деп аталат.</p> | ||
[[Category:5-том,_401-500_бб]] | [[Category:5-том,_401-500_бб]] | ||
6 ноябрь 2026, саат 08:11 учурдагы нуска
МОРТТУК - катуу нерсенин анча чоң эмес механикалык күчтүн таасиринен сынып, талкалануу касиети. Морт нерселерге карапа, металл, карапа материалдары, чоюн, көмүртек менен каныккан болот ж. б. кирет. Морт нерселердин көпчүлүгү, бөлүнүүгө чейин серпилгичтүү деформацияланат. Аларда калдыктуу деформация жокко эсе. Пластикалуулук жана М. нерсенин курамына көз каранды. Нерсенин чыңалган абалын, деформация жүргөндөгү сырткы чөйрөнү же температураны өзгөртүп, нерсени пластикалык абалдан М. абалга өткөрүүгө болот. Кадимки шартта өтө морт деп эсептелүүчү кристаллдык кварц чоң басым менен кысылып, созуучу жана жылыштыруучу чыңалуулардын натыйжасында калдыктуу деформацияга ээ болот. Пластикалык материалдарды бир жактуу кысуу менен бүлүндүрүүгө болбойт. Морт материалдарды бир жактуу кысканда бышыктык чеги деп аталуучу (Рб) чыңалууга жеткенде бөлүнөт жана ал созуу деформациясынын бышыктыгынан (Рс) чоң. Алардын катышы К=Рс/Рб, чоюн үчүн 0,2-0,4, карапа материалдары үчүн 0,1-0,2. Катуу нерсенин пластикалуулугуна жана М-уна чыңалуу убактысы жана температурасы чоң таасир тийгизет. Тез деформациялоодо нерсенин М. касйети, ал эми жай деформациялоодо пластикалуулук касиети даана байкалат. Көптөгөн материалдар температураны төмөндөткөндө пластикалык абалдан М. абалга өтөт. Бул учурда температура М-тун кризистик температурасы деп аталат.