МАРГАНЕЦ: нускалардын айырмасы
Навигацияга өтүү
Издөөгө өтүү
vol5_>KadyrM No edit summary |
vol5_>KadyrM No edit summary |
||
| 1-сап: | 1-сап: | ||
<p> | <p> | ||
<strong data-text-type="type_1_article_title">МАРГАНЕЦ </strong>(<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> Мапеапшп), Mn - <em>Элементтердин мезгилдик системасынын</em> VII тобунан орун алган <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элемент. <abbr data-short="Катар н." data-full="Катар номери" data-extended="true">Катар номери</abbr> 25, <abbr data-short="ат. м." data-full="атомдук массасы" data-extended="true">атомдук массасы</abbr> 54, 938, туруктуу бир изотобу <sup>55</sup>Mn белгилүү. Жер кыртышында массасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> 9·10<sup>-2</sup>% ин түзөт. Табиятта эркин абалында кездешпейт. М. - күмүш түспөл ак, оор, морт металл, тыгызд. 7,4 <em>г/см<sup>3</sup>,</em> | <strong data-text-type="type_1_article_title">МАРГАНЕЦ </strong>(<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> Мапеапшп), Mn - <em>Элементтердин мезгилдик системасынын</em> VII тобунан орун алган <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элемент. <abbr data-short="Катар н." data-full="Катар номери" data-extended="true">Катар номери</abbr> 25, <abbr data-short="ат. м." data-full="атомдук массасы" data-extended="true">атомдук массасы</abbr> 54, 938, туруктуу бир изотобу <sup>55</sup>Mn белгилүү. Жер кыртышында массасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> 9·10<sup>-2</sup>% ин түзөт. Табиятта эркин абалында кездешпейт. М. - күмүш түспөл ак, оор, морт металл, тыгызд. 7,4 <em>г/см<sup>3</sup>,</em> | ||
<abbr data-short="б. эрүү" data-full="балкып эрүү" data-extended="true">балкып эрүү</abbr> 1 1245°С; кайноо I 2150°С; ат. радиусу 1,30°С; Бирикмелеринде 2ден 7ге чейинки валенттүүлүктү көрсөтөт. Туруктуу окистенүү даражасы +2, +4 <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> +7. <abbr data-short="Б. а." data-full="Башкача айтканда" data-extended="true">Башкача айтканда</abbr> бирикмелеринде анын окистенүү даражасынын өсүшү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>лык касиети күчөйт. М. абада окистенип, жука оксид кабыгы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> капталат. Жогорку <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>да кычкылтек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> күчтүү аракеттенип, МпО, Мп<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Мп<sub>2</sub>О<sub>7</sub> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> МпО'Мп<sub>2</sub>О<sub>э</sub> оксиддеринин аралашмасын, галогендер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> галогениддерди, кукүрт <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> сульфиддерди MnS, MnS<sub>2</sub>, азот <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> нитридди Mn<sub>3</sub>N<sub>2</sub> ж. б. бирикмелерди пайда кылат. MnO - бозомук-жашыл түстөгү күкүм, сууда, жегичтерде эрибейт, <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>ларда эрийт. Гидрооксиддери: Mn(OH)<sub>2</sub> сууда эрибеген ак түстөгү зат, Mn(OH)<sub>4</sub> - кочкул-күрөң түстөгү заттар, экөө тең сууда эрибейт, амфотердүү начар <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>лык касиетке ээ. MnO<sub>2</sub> - кара күрөң түстөгү зат. MnCl<sub>2</sub> - кездеме боёчу күрөң боёк катары, MnS цинк сульфиди ZnS <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> аралаштырганда караңгыда жарык берүүчү люминофорлорду жасоодо, нитраты Mn(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> фарфор боёкторун алууда | <abbr data-short="б. эрүү" data-full="балкып эрүү" data-extended="true">балкып эрүү</abbr> 1 1245°С; кайноо I 2150°С; ат. радиусу 1,30°С; Бирикмелеринде 2ден 7ге чейинки валенттүүлүктү көрсөтөт. Туруктуу окистенүү даражасы +2, +4 <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> +7. <abbr data-short="Б. а." data-full="Башкача айтканда" data-extended="true">Башкача айтканда</abbr> бирикмелеринде анын окистенүү даражасынын өсүшү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>лык касиети күчөйт. М. абада окистенип, жука оксид кабыгы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> капталат. Жогорку <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>да кычкылтек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> күчтүү аракеттенип, МпО, Мп<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Мп<sub>2</sub>О<sub>7</sub> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> МпО'Мп<sub>2</sub>О<sub>э</sub> оксиддеринин аралашмасын, галогендер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> галогениддерди, кукүрт <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> сульфиддерди MnS, MnS<sub>2</sub>, азот <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> нитридди Mn<sub>3</sub>N<sub>2</sub> ж. б. бирикмелерди пайда кылат. MnO - бозомук-жашыл түстөгү күкүм, сууда, жегичтерде эрибейт, <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>ларда эрийт. Гидрооксиддери: Mn(OH)<sub>2</sub> сууда эрибеген ак түстөгү зат, Mn(OH)<sub>4</sub> - кочкул-күрөң түстөгү заттар, экөө тең сууда эрибейт, амфотердүү начар <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>лык касиетке ээ. MnO<sub>2</sub> - кара күрөң түстөгү зат. MnCl<sub>2</sub> - кездеме боёчу күрөң боёк катары, MnS цинк сульфиди ZnS <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> аралаштырганда караңгыда жарык берүүчү люминофорлорду жасоодо, нитраты Mn(NO<sub>3</sub>)<sub>2</sub> фарфор боёкторун алууда колдонулат. М. өнөр жайда MnSO<sub>4</sub>тү суу эритмесине (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>тү кошуп электролиздөө, М. галониддерин калыбына келтирүү, алюминотермия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> электр термия жолдору <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> алынат. Негизинен кара металлургияда, чоюн өндүрүүдө чоюндун <abbr data-short="б. эрүү" data-full="балкып эрүү" data-extended="true">балкып эрүү</abbr> <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сын төмөндөтүүдө <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> күкүрттөн арылтууда колдонулат. М. кошулган болот сүрүлүүгө туруктуу болуп, т. ж. рельстерин, таш майдалоочу машиналардын <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аскердик танк тетиктерин жасоодо колдонулат. Эгерде М. башка түстүү металлдарга кошулса, алардын куймаларынын катуулугу жогорулайт. М. кошулган айнек кызыл түскө ээ. Металлдарды коррозиядан сактоо үчүн Mn <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> гальваникалык каптоо жүргүзүлөт. М-тин бирикмелери гальваникалык элементтерди алууда, айнек, карапа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> полиграфия ө. ж-нда, а. ч-да, медицинада пайдаланылат. М. - өсүмдүк <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> </p> | ||
<p>жаныбардын тиричилигине өтө зарыл микроэлемент.</p> | <p>жаныбардын тиричилигине өтө зарыл микроэлемент.</p> | ||
[[Category:5-том,_201-300_бб]] | [[Category:5-том,_201-300_бб]] | ||
1 ноябрь 2026, саат 16:40 учурдагы нуска
МАРГАНЕЦ (латынча Мапеапшп), Mn - Элементтердин мезгилдик системасынын VII тобунан орун алган химиялык элемент. Катар номери 25, атомдук массасы 54, 938, туруктуу бир изотобу 55Mn белгилүү. Жер кыртышында массасы боюнча 9·10-2% ин түзөт. Табиятта эркин абалында кездешпейт. М. - күмүш түспөл ак, оор, морт металл, тыгызд. 7,4 г/см3, балкып эрүү 1 1245°С; кайноо I 2150°С; ат. радиусу 1,30°С; Бирикмелеринде 2ден 7ге чейинки валенттүүлүктү көрсөтөт. Туруктуу окистенүү даражасы +2, +4 жана +7. Башкача айтканда бирикмелеринде анын окистенүү даражасынын өсүшү менен кислоталык касиети күчөйт. М. абада окистенип, жука оксид кабыгы менен капталат. Жогорку температурада кычкылтек менен күчтүү аракеттенип, МпО, Мп2О3, Мп2О7 жана МпО'Мп2Оэ оксиддеринин аралашмасын, галогендер менен галогениддерди, кукүрт менен сульфиддерди MnS, MnS2, азот менен нитридди Mn3N2 ж. б. бирикмелерди пайда кылат. MnO - бозомук-жашыл түстөгү күкүм, сууда, жегичтерде эрибейт, кислоталарда эрийт. Гидрооксиддери: Mn(OH)2 сууда эрибеген ак түстөгү зат, Mn(OH)4 - кочкул-күрөң түстөгү заттар, экөө тең сууда эрибейт, амфотердүү начар кислоталык касиетке ээ. MnO2 - кара күрөң түстөгү зат. MnCl2 - кездеме боёчу күрөң боёк катары, MnS цинк сульфиди ZnS менен аралаштырганда караңгыда жарык берүүчү люминофорлорду жасоодо, нитраты Mn(NO3)2 фарфор боёкторун алууда колдонулат. М. өнөр жайда MnSO4тү суу эритмесине (NH4)2SO4тү кошуп электролиздөө, М. галониддерин калыбына келтирүү, алюминотермия жана электр термия жолдору менен алынат. Негизинен кара металлургияда, чоюн өндүрүүдө чоюндун балкып эрүү температурасын төмөндөтүүдө жана күкүрттөн арылтууда колдонулат. М. кошулган болот сүрүлүүгө туруктуу болуп, т. ж. рельстерин, таш майдалоочу машиналардын жана аскердик танк тетиктерин жасоодо колдонулат. Эгерде М. башка түстүү металлдарга кошулса, алардын куймаларынын катуулугу жогорулайт. М. кошулган айнек кызыл түскө ээ. Металлдарды коррозиядан сактоо үчүн Mn менен гальваникалык каптоо жүргүзүлөт. М-тин бирикмелери гальваникалык элементтерди алууда, айнек, карапа жана полиграфия ө. ж-нда, а. ч-да, медицинада пайдаланылат. М. - өсүмдүк менен
жаныбардын тиричилигине өтө зарыл микроэлемент.