453-бет 2-бөлүк

453-бет 2-бөлүк

бир жылдык тарбиялоо жөнүндө мыйзам кабыл алынган. Окутуунун жаңы системасы 4 жыл­дык башталгыч ж-а 6 жылдык орто мектеп. 1974–75-окуу жылында жалпыга милдеттүү 10 жылдык орто билим алууга мектеп окуучула­рынын 95%и тартылган. 1975-жылдан кайра жалпыга милдеттүү 11 жылдык билим берүү башталган. 1980-жылы КЭДРде 4780 башталгыч, 4 125 толук орто, 600дөн ашуун жог. атайын орто билим берүүчү мектеп иштеген. 1990-жыл­дары 250гө жакын ЖОЖдору иштеп турган, а. и. Ким Ир Сен атн. Мамл. ун-ти (1946), Ким Чхек атн. Политех ин-ту, Вонсан а. ч. ин-ту, Хыннам политех. ин-ту бар. КЭДРде 1951-жыл­дары Борб. тоо-кен ин-ту, Табигый ж-а тех. илимдер б-ча Борб хим ин-ту, түзүлгөн. 1952-ж. КЭДР ИА негизделген. Пхеньянда Мамл. борб. китепкана (1945), Корея рев-я музейи (1948), Борб. тарых музейи (1928), Көркөм сүрөт өнөрүнүн борб. музейи (1954) бар. 1991-жылдан баштап ЖОЖдордо реформанын жаңы долбоо­ру иштелип чыккан. Окуу жайлардын ичинде ин-ттар, атайын коллеждер ачыла баштаган. Калктын сабаттуулугу 99%ти түзөт (2008).

Массалык-маалымат каражаттары

. 5 млндон ашык гезит-журналдар чыгарылат (2008). «Мин­чжу Чосон», «Нодом синмун», «Чосон инмин­гун», «Нодон чхоннен» ж. б. күн сайын чыгуу­чу гезиттери, «Кыллоджа», «Чхоллима», «Чо­сон есуль», «Корея» сыяктуу ай сайын чыгуучу журналдары бар. 1945-жылдан Борб. ж-а Пхе­ньян радиостанциялары пайда болгон. Ал эми 1967-жылдан Борб. ж-а 1971-жылдан Кэсон те­лекөрсөтүүсү, о. эле Мамл. маалымат агентти­ги – Корея телеграф агенттиги негизделген.

Адабияты. 1945-жылы Түштүк Корея япон баскын­чылыгынан бошотулгандан кийин 1950-жылдар­дын башына чейин Түштүк Корей адабиятында улут­тук көз карандысыздык үчүн күрөш ж-а Түштүк Корей табиятынын кооздугу жөнүндө жазышкан (Юн Тон Жу, Пак Ту Жин, Пак Мог Воль). Кээ бир жазуучулар адабият аркылуу идеологиялык ж-а тап­тык карама-каршылыктарды көрсөтүүгө умту­лушса (Ли Тхэ Жун), башкалары адам жашоо­сунун маани-маңызын түшүнүүгө аракеттениш­кен (Ким Тон Ни ж. б.). 1950-жылдардагы про­зада Түндүк м-н Түштүктүн ортосундагы согуш (1950–53), анын терс таасири (Хван Сун Вон ж. б.) ж-а улуттук салт унутулуп баратканды­гы (Со Ки Вон) чагылдырылган. Поэзия да со­гуш темасына арналган (Чо Чи Хун, Ку Сан). 1960–70-жылдардагы прозалык чыгармаларда жаңы пессимисттик мотивдер пайда болгон (Чхве Ин Хун, Ким Сын Ок). Поэзия өзүнө батыш модернизм м-н салттуу лиризмди (Ли Хён Ги) айкалыштырган. 1970–80-жылдардагы (ин­дустриялаштыруу ж-а саясий куугунтуктоолор мезгили) адабияттын негизги темалары – байлык м-н жакырлыктын ортосундагы айырмалар, ин­сандын деградациясы, ата-эне м-н баланын ор­тосундагы мамилелер (Чо Се Хи, Чхве Ин Хо, Пак Ван Со ж. б.). Поэзияда өкмөткө каршы маанай басымдуулук кылган (Ким Чи Ха ж. б.). 1980–90-жылдарда прозада адам м-н саясий система­нын өз ара мамилеси, адамдын руханий, идеологиялык ж-а саясий зомбулуктарга каршылык көрсөтүүсү, корей элинин өткөндөгү, учурдагы башынан кечирип жаткан окуялары жөнүндөгү (Хван Со Гён, Чо Чон Нэ, Пак Кён Ни) тарыхый романдары жазылган. Поэзияга эмгек темасы (Пен Но Хе), урбанизация мотивдери (Чхве Сып Хо) мүнөздүү болгон. 1990–2000-жылдардагы адабиятта корей жа­зуучуларынын корей улутунун экиге бөлүнүшү, салттык дөөлөттөр м-н индустриялыктан ки­йинки коомдун идеалдарынын ортосундагы ке­лишпестик мамилеси чагылдырылган (Ли Мун Ёль ж. б.), акындар тарыхка (Ко Ын ж. б.), ошондой эле корейлердин заманбап жашоосуна (Чон Хён Джон) кайрылышкан. Корей Республикасынын по­эзиясында адамдын руханий (буддисттик) таза­руу мотиви көрүнүктүү орунга ээ.

Архитектура жана сүрөт искусствосу. 1950- жылдарда түзүлгөн КРда оор экономикалык жагдай 1960- жылдарда архитектуранын жаңы өнүгүү этабы чет өлкөлүк архитектуранын тажрыйбасын өздөштүрүүгө модернизм архитектурасынын жетишкендиктерине бай­ланыштуу таасирленүү м-н өнүгө баштаган. Чет өлкөдөн билим алган архитектор Ким Чхунг Он. Ле Корбюзенин эмгектерине Сеулда Франция элчи­лигинин имараты (1962), «Самилло Билдинг» асман тиреген имаратын (1968–70) – корей архитекту­расынын салттык элементтерин колдонуп, ин­тернационалдык стилде долбоорлогон. Ким Су Гун экспрессионизм ж-а брутализм агымында­гы архитектуралык курулуштарды долбоорлогон: Сеул­дагы «Эркиндик Борбору» ансамбли (1962–65), Олимпиадалык стадион (1977–84), Чхонжуда­гы Улуттук музей (1979–87) салттык корей арх­итектурасына жакын. 1980-жылдарда Кореяда негизинен постмодернизм Түштүк Чхунчхон провинциясын­дагы «Көз карандысыз залы» комплекси ж. б. стилиндеги курулуштар долбоорлонгон: Роден Музейи (1997). Самсунг Лиум иск-во музейи (2004, арх-лор М. Ботта, Ж. Пувель, Р. Кол­хаз), Сеулдагы кампусунун борбору Ихва аял­дар ун-тинин (2008, Д. Перро) ж. б. 1950-жыл­дары көркөм сүрөт иск-восунда бир нече агым­дар өкүм сүргөн. Салттык тушь живописинде иштеген сүрөтчүлөр пейзаж ж-а «гүл-чымчык» жанрында реалисттик батыш иск-восунун ык­маларын колдонушкан (Но Су Хён, Хо Паек Нён) 1957-ж. түзүлгөн «Жаш сүрөтчүлөрдүн ассоциа­циясы» бирикмесине абстракттык экспрессио­низмге ыктаган живописчилер кирип, кийин­черээк «Формалдуу эмес искусство» көркөм кый­мылына кошулушкан (Пак Со Бо, Ким Чхан Йол, Юн Мён Но) алар Корей Респ-нын иск-во­сун 1960-жылдардагы өнүгүүсүн аныктаган о. эле салттык багыттагы сүрөтчүлөргө таасир берген. Скульптура да өнүккөн, көрүнүктүү өкүлдөрү: Юн Хе Жун, Квон Жин Гю, Ким Ген Сын. 1970- жылдары К-нын сүрөт иск-восунда «Монохром» бирикмеси чоң роль ойногон. 1980-жылдары Сон Су Нам ж-а Хон Сок Чан жетектеген «Сумукх­ва» («Тушь») кыймылы тушь живописи техни­касына ыкташкан.

Музыкасы

. Муз. мад-ты негизинен батыш үлгүсүнө багытталган. Театр сахналарында ев­роп. классикалык опералар коюлган (1948, «Тра­виата», Ж. Верди). Көптөгөн кореялык музы­канттар чет өлкөдөн (АКШ, 1980-жылдары СССР, Россия) билим алышкан. 1980–90-жыл­дары мамлекеттин колдоосунда салттык клас­сикалык ж-а элдик муз. мад-т кайрадан жарал­ган. Элдик музыканын мурастарын сактоо ж-а өнүктүрүү иштерин Сеулдагы Мамл. салттык музыка ж-а бий борбору жүргүзөт (1951-ж. клас­сикалык музыканын Улуттук ин-ту катары түзүлгөн); муз. окуу жайларында корей класси­калык аспаптарында ойноого үйрөтүшөт. Салт­тык аткаруучулардын арасынан ырчылар Ли Чу Ван, Ан Пи Чхви, Ким Ок Сим; аспапчылар Сон Кым Рен, Син Кве Дон (цитра каягым), Ли Сон Ге (чоор тэгым). КРда 1960–70-жылдары жаз музыкасы таралган, америкалык үлгүдөгү элек­тргитара ж-а рок-музыка, электрондук аспап­тар ж-а синтезаторлор колдонулган, поп-музы­канын өзгөчө формасы өнүккөн. 1980-жылдары К-нын муз. мад-тына заманбап япон музыкасы таасир берген. Көп сандаган театрлар, ар кыл коллективдер, концерттик, ил. ж-а билим берүү мекемелери жайгашкан Сеул – муз. мад-тын очо­гу. Седжон атн. Мад-т борборунун концерттик залында чоң орган орнотулган (1978). Ири муз.- мад-т борборлору: Сеул иск-во борбору (1988– 93); Опера үйү (Опера театры, чоң ж-а кичине концерттик залдары м-н); о. эле Корей Респ-нын Улуттук театры, 30дан ашуун симф. оркестрлер иштейт. 1993-ж. Улуттук муз. мектеп (батыш тибиндеги биринчи консерватория) ачылган. Жыл сайын музыка, театр фестивалдары өтүп турат.

Театры

. 1945-ж Сеулда театр бирикмеси уюшу­луп, ага коммунисттик идеологияны карман­ган коллективдер кирген. Ушул жылы Ли Кван Ре «Улуттук сцена» театрын түзгөн. 1950-ж. Сеулда К. Улуттук театры уюшулган. Анын не­гизги репертуарын заманбап драмалар, тарыхый пьесалар ж-а дүйнөлүк классика түзгөн (У. Шек­спир, Мольер, Ф. Шиллер). 1958-ж. Сеулда «Вон­гакса» театры ачылып, анда эксперименттик труппалар заманбап батыш драмаларын коюш­кан (Т. Ульямс, Ж. Осборн). 1962-ж. драма бор­бору, 1973-ж. ошол кездеги Борб. Азия б-ча эң ири театр борбору – улуттук мад-тты кайра жа­ратуу сарайы ачылган. 1970-ж. башында Ма­дангык театры өнүккөн (маданг – ачык аянт).

Барабан менен бийлөө. Корея улуттук балети.

Актуалдуу маселелерди козгогон спектаклдер ачык асман алдында жасалгасыз, бийи муз. коштоосу жок өтөт. 21-к-дын башындагы театр ишмерлери: Пак Ге Бе, Чоң Вун Бонг, Джо Хен Гон ж. б. Ар жыл сайын эл аралык театр фес­тивалдары Сеулда (1977-жылдан), Кочханда (1989), Сувондо (1996), «Сеул фринж фести­вал»(1998) өтүп турат. 1980–2000-ж. Сеулда

«Конган Саранъ» театрынын Кичи залында, «Сэмто Паренсе» ж-а «Кумнаму» театрларында профессионал куурчак труппалары иштейт. Сеулда ж-а Пусанда эл аралык куурчак театр­ларынын фестивалдары өтөт.

Киносу

. 1940-жылдардын Корей кинематогра­фиясынын өнүгүшүнө Түштүк м-н Түндүктүн ор­тосундагы согуш тоскоолдук кылган. Киноин­дустрия 1953-ж. кийин жандана баштаган. Не­гизги жанры мелодрама болгон. «Чхунхай жө­нүндө аңгеме» (1955, реж. Ли Гю Хван) фильми ийгиликке жетишкен. Көпчүлүк фильмдердин негизги каармандары өз тагдырын өзү аныкта­ган эрки күчтүү аялдар болгон. 1960-ж. фильм­дердин жанрдык диапазону кеңейип, турмуш­тук комедиялар, жоокердик өнөрдүн элемент­терин камтыган курч окуялуу фильмдер, аскер­дик драмалар чыгарылган. Корей кинематогра­фисттери Голливуддун ж-а итал. неореализм­дин тажрыйбасын үйрөнүшкөн. 1960-жылдар­дагы алдынкы режиссёрлор: Ким Ки Ён («Кыз­матчы аял», 1960), Кан Де Жин («Арабакеч», 1961, ЭКФ сыйл., Батыш Берлин), Ю Хен Мок («Жаздым тийген ок», 1961) Ким Су Ён («Деңиз жээгиндеги кыштак», 1965) ж. б. 1970-жылда­ры кинематография кризиске учураган. 1980- жылдары көңүл бурулуп, көпчүлүк фильмдер­дин авторлору динге – буддизмге, руханий из­денүүгө, салттык тажрыйбага кайрылышкан («Мандала», 1981, реж. Им Квон Тэк; «Эмне үчүн Бодхидхарма чыгышка кетти», 1989, реж. Пе Ён Гюн). 1990–2000-ж. Корей Респ-нын фильм­дери улуттук прокатта Голливуддун фильмдери м-н теңтайлашкан. Көп фильмдер 1950–53-ж. согушка, Кореянын бөлүнүп калуу трагедиясы­на арналган. 20–21-к-дагы Корея кино тар­магынын чеберлери: Пак Хван Су («Күндүн чы­гышы», 1999, ЭКФ сыйл., Локарно), Чан Сон У («Калп», 1999), Ли Чхан Дон («Оазис», 2002, ЭКФ сыйл., Венеция), ж. б. 1996-жылдан Пу­санда, 2000-жылдан Чонжоуда жыл сайын Эл аралык кинофестивалдар өтүп турат.

Ад.: Юн И. 80 лет истории корейской архитектуры западного стиля. Сеул, 1966 (на кор. языке); Страны и народы Зарубежной Азии. Восточная и Центральная Азия. М., 1982; Алексеева Н. Н. Современные ланд­шафты зарубежной Азии. М., 2000; Корея. Карман­ная энциклопедия. М., 2000; Ли Ги Бек. История Кореи: новая трактовка. М., 2000; Курбанов С. О. Курс лекций по истории Кореи: с древности до конца XX века. СПб., 2002; Толстокулаков И. А. Очерк истории Корейской культуры. Владивосток, 2002; Марков В. М. Искусство Республики Корея второй половины ХХ в. Владивосток, 2002; Чжин Хо О. Истоки корейского театра. М., 2003; Корея. Корей­ская Республика//Большая Российская энциклопедия. Т. 15. М., 2010.