МОНОКУЛЬТУРА: нускалардын айырмасы
vol5_>KadyrM No edit summary |
vol5_>KadyrM No edit summary |
||
| 1-сап: | 1-сап: | ||
<p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОНОКУЛЬТУРА </strong><em>(моно...</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> | <p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОНОКУЛЬТУРА </strong><em>(моно...</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> cultura - өстүрүү, өнүктүрүү) дыйканчылыкта- 1) чарбада дайыма өстүрүлүүчү өсүмдүктүн жалгыз түрү; 2) өсүмдүктүн бир эле түрүн көп жылдар бою бир эле жерде үзгүлтүксүз өстүрүү. Мында башка өсүмдүк <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> <em>которуштуруп эгүү</em> (кезектештирүү) сакталбайт. М. топурактын <abbr data-short="физ." data-full="физикалык" data-extended="true">физикалык</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> касиеттерин, сапатын начарлатып, ошол өсүмдүктүн зыянкечтери <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> илдеттерин, отоо чөптөрүн көбөйтөт, топурактагы пайдалуу микроорганизмдердин таасирин азайтып, зыяндуулары өөрчүйт, а. ч. өсүмдүктөрүнүн түшүмүн төмөндөтөт. Айрыкча отолмо өсүмдүктөрдү эккенде (күн карама, жүгөрү ж. б.) топурак тез арыктайт. М. шартында пахтанын түшүмү 2-3 эсе төмөндөйт, зыянкечтер (желеме кене, күздүкчү үкүчө ж. б.) тез көбөйөт, ак балек ж. б. илдетке чалдыгат. Дан эгиндерин кара сойлок, күрүчтү күрмөк басат. Мындай жерлерге жер семирткич чачуу бул процесстерди азайтат, бирок мыкты натыйжа бербейт. Азыркы дыйканчылык шартында табигый-климаттык шартка жараша а. ч. өсүмдүктөрү ургаалдуу которулуштуруп эгилгендиктен, М. колдонулбайт.</p><p>Ад.: Земледелие/Под <abbr data-short="ред." data-full="редакциялык" data-extended="true">редакциялык</abbr> С. А. Воробьева, 2-е изд. М., 1972. <em>К. Т. Шалпыков.</em></p><p><strong data-text-type="type_3_inline_bold">монолог, </strong>монолог сөз <em>(моно...</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> logos - кеп) - көркөм чыгармада каармандардын окурманга же көрүүчүлөргө карата жекече айткан сөзү; эки кишинин өз ара сүйлөшүүсүнөн <em>(диалогдон)</em> айырмаланып, угуучунун (же башка адамдын) сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мазмундук <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> структуралык жактан байланышпаган оозеки же жазма сөздүн өзгөчө формасы. Д р а м а д а каармандын башка кейипкерлердин сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланышпаган өзүнө өзү же көрүүчүлөргө кайрылып сүйлөгөн сөзү. Баяндама жанрларда окуянын өнүгүшү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чиелениши демейде М-дук формада түзүлөт. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, прозадабиринчи жактан баяндоо. Лирикада каармандын жан сырын төгүүсү, жан дүйнөсүндөгү жаркыган же жабыркаган сезимдерин айтуусу монолог-исповедь деп аталат. Мазмундук <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> стилдик түзүлүшүнө жараша ички <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> сырткы М., драмалуу М., лирикалуу М., баяндама М. деп бир канчага бөлүнөт. М. каарман тарабынан үн чыгарылбай ичтен айтылса, ички М., үн чыгарылып айтылса, сырткы М. деп аталат. М. аркылуу каармандардын мурунку <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> кийинки тагдыры, алардын бул же тигил көрүнүшкө карата мамилеси, инсандык сапаттары ачып берилет.</p> | ||
[[Category:5-том,_401-500_бб]] | [[Category:5-том,_401-500_бб]] | ||
1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска
МОНОКУЛЬТУРА (моно... жана латынча cultura - өстүрүү, өнүктүрүү) дыйканчылыкта- 1) чарбада дайыма өстүрүлүүчү өсүмдүктүн жалгыз түрү; 2) өсүмдүктүн бир эле түрүн көп жылдар бою бир эле жерде үзгүлтүксүз өстүрүү. Мында башка өсүмдүк менен которуштуруп эгүү (кезектештирүү) сакталбайт. М. топурактын физикалык жана химиялык касиеттерин, сапатын начарлатып, ошол өсүмдүктүн зыянкечтери менен илдеттерин, отоо чөптөрүн көбөйтөт, топурактагы пайдалуу микроорганизмдердин таасирин азайтып, зыяндуулары өөрчүйт, а. ч. өсүмдүктөрүнүн түшүмүн төмөндөтөт. Айрыкча отолмо өсүмдүктөрдү эккенде (күн карама, жүгөрү ж. б.) топурак тез арыктайт. М. шартында пахтанын түшүмү 2-3 эсе төмөндөйт, зыянкечтер (желеме кене, күздүкчү үкүчө ж. б.) тез көбөйөт, ак балек ж. б. илдетке чалдыгат. Дан эгиндерин кара сойлок, күрүчтү күрмөк басат. Мындай жерлерге жер семирткич чачуу бул процесстерди азайтат, бирок мыкты натыйжа бербейт. Азыркы дыйканчылык шартында табигый-климаттык шартка жараша а. ч. өсүмдүктөрү ургаалдуу которулуштуруп эгилгендиктен, М. колдонулбайт.
Ад.: Земледелие/Под редакциялык С. А. Воробьева, 2-е изд. М., 1972. К. Т. Шалпыков.
монолог, монолог сөз (моно... жана грекче logos - кеп) - көркөм чыгармада каармандардын окурманга же көрүүчүлөргө карата жекече айткан сөзү; эки кишинин өз ара сүйлөшүүсүнөн (диалогдон) айырмаланып, угуучунун (же башка адамдын) сөзү менен мазмундук жана структуралык жактан байланышпаган оозеки же жазма сөздүн өзгөчө формасы. Д р а м а д а каармандын башка кейипкерлердин сөзү менен байланышпаган өзүнө өзү же көрүүчүлөргө кайрылып сүйлөгөн сөзү. Баяндама жанрларда окуянын өнүгүшү жана чиелениши демейде М-дук формада түзүлөт. Мисалы, прозадабиринчи жактан баяндоо. Лирикада каармандын жан сырын төгүүсү, жан дүйнөсүндөгү жаркыган же жабыркаган сезимдерин айтуусу монолог-исповедь деп аталат. Мазмундук жана стилдик түзүлүшүнө жараша ички жана сырткы М., драмалуу М., лирикалуу М., баяндама М. деп бир канчага бөлүнөт. М. каарман тарабынан үн чыгарылбай ичтен айтылса, ички М., үн чыгарылып айтылса, сырткы М. деп аталат. М. аркылуу каармандардын мурунку жана кийинки тагдыры, алардын бул же тигил көрүнүшкө карата мамилеси, инсандык сапаттары ачып берилет.