МОЛИБДЕН

МОЛИБДЕН (латынча Мо1уЬйаепит), Мо - элемен­ттердин мезгилдик системасынын VI тобунан орун алган химиялык элемент, катар номери 42, атомдук массасы 95,94. Жаратылышта 7 туруктуу изотобу бар: ⁹²Мо, ⁹⁴Мо, ⁹⁵Мо, ⁹⁶Мо, ⁹⁷Мо, ⁹⁸Мо, ¹⁰⁰Мо. 1782-ж. швед окумуштуусу П. Гьельм МоО₃тү көмүртек менен калыбына келтирүүдөн металл түрүндөгү М­ди бөлүп алган: МоО₃+ЗС—>Мо+ЗСО. Жер кыр­тышында аз таралган элемент (массасы боюнча Г10"³%ти түзөт). Жаратылышта 20га жакын ми­нералдары кездешет, алардын ичинен эң маа­нилүүсү: молибденит - Мо3₂. Ө. ж-да мааниси чоң минералдары: повеллит - CaMoO₄, молиб­дит - Ге₂(МоО₄)₃-»Н₂О жана вульфенит - РЪМоО₄. М. - кыйындык менен эрүүчү, ачык боз металл, тыгызд. 10,2 г/см?-, балкып эрүү 2620±10°С; кайноо I 4830°С; кадимки температурада абада туруктуу. 600°Сдан баштап тез кычкылданып, МоО₃тү пай­да кылат. Ал жөнөкөй кислоталарды (Н₂МоО₄, Н₂МоО₄' Н₂О) жана изополикислоталарды (Н₆МоО₂₄ ж. б.) берет. Туздары молибдаттар жана полимолибдаттар деп аталат. М. бирикмеле­ринде +4 жана +6 окистенүү даражасын көрсөтөт. Суутек менен реакцияга кирбейт, фтор менен кадим­ки температурада, хлор менен 250°Сде аракеттенип, МоГ₆ менен МоС1,ти пайда кылат. Алар таза М. алууда колдонулат. Күкүрт, күкүрттүү суу­тек менен сууда, туз кислотасында жана суюлтулган күкүрт

кислотасында эрибеген дисульфидди Мо3₂ пайда кылат. М. ядролук реактордо, генератор­лордун, электр жана радио-техникалык лампаларын, рентген түтүктөрүн даярдоодо негизги констр. материал болуп эсептелет. Өсүмдүк, жаныбар жана адамдын организминде микроэлемент ка­тары болуп, азот алмашуу процессине катышат. (МН₄)₂МоО₄ медицинада, текстиль ө. ж-нда жана боёк өндүрүүдө кеңири колдонулат. М-дин суль­фиди нефть ө. ж-нда катализатор катары пай­даланылат.