МЕНДЕЛЕЕВ: нускалардын айырмасы

Кыргыз Энциклопедия жана Терминология Борбору дан
Навигацияга өтүү Издөөгө өтүү
ВизуалдыкВикитекст
м (1 версия)
м (1 версия)
 
1-сап: 1-сап:
<p>
<p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">МЕНДЕЛЕЕВ </strong>Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> коом­дук ишмер. Санкт-Петербург <abbr data-short="пед." data-full="педагогикалык" data-extended="true">педагогикалык</abbr> <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>унун <abbr data-short="физ." data-full="физикалык" data-extended="true">физикалык</abbr>-<abbr data-short="матем." data-full="математикалык" data-extended="true">математикалык</abbr> <abbr data-short="ф-т" data-full="факультет" data-extended="true">факультет</abbr>ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>инде <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> химия курсу­нан лекция окуп, 1861-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>инин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> эмес хи­мияны окуп билүүдө <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> аракеттенишүү <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү түшүнүк эритме­лер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>сы, </p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">МЕНДЕЛЕЕВ </strong>Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> коом­дук ишмер. Санкт-Петербург <abbr data-short="пед." data-full="педагогикалык" data-extended="true">педагогикалык</abbr> <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>унун <abbr data-short="физ." data-full="физикалык" data-extended="true">физикалык</abbr>-<abbr data-short="матем." data-full="математикалык" data-extended="true">математикалык</abbr> <abbr data-short="ф-т" data-full="факультет" data-extended="true">факультет</abbr>ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>инде <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> химия курсу­нан лекция окуп, 1861-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>инин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> эмес хи­мияны окуп билүүдө <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> аракеттенишүү <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү түшүнүк эритме­лер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>сы, </p>
<p>ми­нерал жер семирткичтерди <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп эсептеген. <abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true">Ошондой эле</abbr> өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> калий жер се­мирткичтерин <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> жер семирткичтер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>-технол. <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у, <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. <abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true">Америкалык</abbr> окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке <em>менделевий</em> (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Брижпорт <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.</p>
<p>ми­нерал жер семирткичтерди <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп эсепте­<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> <abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true">Ошондой эле</abbr> өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> калий жер се­мирткичтерин <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> жер семирткичтер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>-технол. <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у, <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. <abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true">Америкалык</abbr> окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке <em>менделевий</em> (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Брижпорт <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.</p>
<p>Ад.: <em>Фигурновский Н.</em> А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; <em>Кедров Б. М. </em>День одного великого открытия. М., 2001.</p>
<p>Ад.: <em>Фигурновский Н.</em> А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; <em>Кедров Б. М. </em>День одного великого открытия. М., 2001.</p>


[[Category:5-том,_301-400_бб]]
[[Category:5-том,_301-400_бб]]

1 ноябрь 2026, саат 20:13 учурдагы соңку нуска

МЕНДЕЛЕЕВ Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - химиялык элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог жана коом­дук ишмер. Санкт-Петербург педагогикалык институтунун физикалык-математикалык факультетин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург университетинде органикалык химия курсу­нан лекция окуп, 1861-жылы «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург университетинин жана Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-жылы эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон жана белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы органикалык эмес хи­мияны окуп билүүдө жана изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.

Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби менен туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара химиялык аракеттенишүү жөнүндөгү түшүнүк эритме­лер жөнүндөгү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия жана химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, химиялык сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу жөнүндөгү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, химиялык технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт кислотасы,

ми­нерал жер семирткичтерди жергиликтүү сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп эсепте­генетикалык Ошондой эле өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот жана калий жер се­мирткичтерин органикалык жер семирткичтер менен бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия боюнча да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус химиялык коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва химиялык-технол. институту, Түндүк Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. Америкалык окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке менделевий (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-жылы Брижпорт университетиндеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.

Ад.: Фигурновский Н. А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; Кедров Б. М. День одного великого открытия. М., 2001.

"http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=МЕНДЕЛЕЕВ&oldid=98001" булагынан алынды