МЕЛИОРАЦИЯ: нускалардын айырмасы
Навигацияга өтүү
Издөөгө өтүү
vol5_>KadyrM No edit summary |
м (1 версия) |
||
| (5 intermediate revisions by 2 users not shown) | |||
| 1-сап: | 1-сап: | ||
<p> | <p> | ||
<strong data-text-type="type_1_article_title">МЕЛИОРАЦИЯ </strong>(<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> melioratio - жакшыртуу) - жерди үзүрлүү пайдаланууну жакшыртууга багытталган чарбалык - уюштуруу, <abbr data-short="инж." data-full="инженердик" data-extended="true">инженердик</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> | <strong data-text-type="type_1_article_title">МЕЛИОРАЦИЯ </strong>(<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> melioratio - жакшыртуу) - жерди үзүрлүү пайдаланууну жакшыртууга багытталган чарбалык - уюштуруу, <abbr data-short="инж." data-full="инженердик" data-extended="true">инженердик</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> агро<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr> чаралар жыйындысы. М. табигый шартты а. ч-га керек багытта өзгөртүүгө мүмкүндүк берет; топурактын суу, аба, азык зат, жылуулук режимин жакшыртат; саздак, кумдак, шор, чөл <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жарым чөлдүү жерлерди айдоо аянтына айландырып, жер-суу ресурстарын өндүрүмдүү пайдаланууга, талаачылыкты толук механикалаштырууга <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> химиялаштырууга шарт түзөт. М. негизинен үчкө бөлүнөт. Нымы жетишсиз <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> ашыкча нымдуу жерлердин М-сы; нымы жетишсиз жерлерди сугаруу (к. <em>Сугат),</em> ашыкча нымдуу (саздак) жерлерди кургатуу; чөл, жарым чөл <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> боздоң жерлердеги жайыттарга суу чыгаруу ж. б. <abbr data-short="Физ." data-full="Физикалык" data-extended="true">Физикалык</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> курамы начар топурактуу жерлердин М-сында кычкыл топуракты акилөө, шор топуракты гипстөө <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> дренаж аркылуу топуракты шордон арылтуу иштери аткарылат. Ыңгайсыз табигый шартка таасир этүү каражаты <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ыкмаларына жараша гидро<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr>, <abbr data-short="агротех." data-full="агротехникалык" data-extended="true">агротехникалык</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> токой чарба М-сына бөлүнөт. Гидротех. М. - канал, суу сактагыч ж. б. гидротех. курулмалар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жер сугарууда суу ресурстарын <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жер астындагы суунун деңгээлин жөнгө салуу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> топуракты өсүмдүккө зыяндуу ашыкча mysдардан (дренаждын ж. б. жардамы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) арылтуу; суу токтотуучу, суу алуучу ж. б. курулмаларды куруу, топуракты агын суу жууп кетишинен сактоо; <abbr data-short="агротех." data-full="агротехникалык" data-extended="true">агротехникалык</abbr> М. - сугаруу мезгилинде топуракты эрозияга учуратпоо үчүн кош айдоо <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жерди сугаруу багыттарын улам өзгөртүү; шор топурактуу жерди өздөштүрүүдө көп жылдык чөптү тез-тез которуштуруп эгүү; кумдуу жерге чөп эгүү ж. б.; токой чарба М-сы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>, к. <em>Агротокой мелиорациясы</em> макаласын.</p> | ||
<p>М. Египет, Месопотамия, Индияда <abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 3- 5-миң жылдыктарда пайда болгон. <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>да сугат дыйканчылыгы <abbr data-short="рев-я" data-full="революция" data-extended="true">революция</abbr>га чейин өтө жай өнүгүп, Совет бийлигинин жылдары көптөгөн майда эски сугат системалары оңдолуп, ири каналдар <em>(Ат-Башы каналы, Батыш Чоң Чуй каналы, Чыгыш Чоң Чуй каналы, Талас каналы, Чоң Нарын каналы</em> ж. б.), плотиналар (Араван-Сай плотинасы, Кара-Үңкүр плотинасы, Чөмүч плотинасы ж. б.), суу сактагычтар (Киров суу сактагычы, <em>Төрт-Кул суу сактагычы, Токтогул суу сактагычы, Найман суу сактагычы, Орто-Токой суу сактагычы</em> ж. б.), ОнАрча, Куланак насос станциялары ж. б. ирригациялык курулмалар ишке киргизилген. <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>да М. <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> суу чарбасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> <abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> из. <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> долбоорлоо иштерин <em>Кыргыз ирригация илим изилдөө институту,</em> К. И. Скрябин <abbr data-short="атн." data-full="атындагы" data-extended="true">атындагы</abbr> КАУнун гидромелиорация <abbr data-short="ф-т" data-full="факультет" data-extended="true">факультет</abbr>и ж. б. жүргүзөт.</p> | <p>М. Египет, Месопотамия, Индияда <abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 3- 5-миң жылдыктарда пайда болгон. <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>да сугат дыйканчылыгы <abbr data-short="рев-я" data-full="революция" data-extended="true">революция</abbr>га чейин өтө жай өнүгүп, Совет бийлигинин жылдары көптөгөн майда эски сугат системалары оңдолуп, ири каналдар <em>(Ат-Башы каналы, Батыш Чоң Чуй каналы, Чыгыш Чоң Чуй каналы, Талас каналы, Чоң Нарын каналы</em> ж. б.), плотиналар (Араван-Сай плотинасы, Кара-Үңкүр плотинасы, Чөмүч плотинасы ж. б.), суу сактагычтар (Киров суу сактагычы, <em>Төрт-Кул суу сактагычы, Токтогул суу сактагычы, Найман суу сактагычы, Орто-Токой суу сактагычы</em> ж. б.), ОнАрча, Куланак насос станциялары ж. б. ирригациялык курулмалар ишке киргизилген. <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>да М. <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> суу чарбасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> <abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> из. <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> долбоорлоо иштерин <em>Кыргыз ирригация илим изилдөө институту,</em> К. И. Скрябин <abbr data-short="атн." data-full="атындагы" data-extended="true">атындагы</abbr> КАУнун гидромелиорация <abbr data-short="ф-т" data-full="факультет" data-extended="true">факультет</abbr>и ж. б. жүргүзөт.</p> | ||
<p>Ад.: Сельскохозяйственная мелиорация/Под <abbr data-short="ред." data-full="редакциялык" data-extended="true">редакциялык</abbr> Маелова Б. С. М., 1984; Методы и технологии комплексной мелиорации и экосистемного водопользования/Под <abbr data-short="ред." data-full="редакциялык" data-extended="true">редакциялык</abbr> Б. М. Кизяева. М., 2006.</p> | <p>Ад.: Сельскохозяйственная мелиорация/Под <abbr data-short="ред." data-full="редакциялык" data-extended="true">редакциялык</abbr> Маелова Б. С. М., 1984; Методы и технологии комплексной мелиорации и экосистемного водопользования/Под <abbr data-short="ред." data-full="редакциялык" data-extended="true">редакциялык</abbr> Б. М. Кизяева. М., 2006.</p> | ||
[[Category:5-том,_301-400_бб]] | [[Category:5-том,_301-400_бб]] | ||
1 ноябрь 2026, саат 20:13 учурдагы соңку нуска
МЕЛИОРАЦИЯ (латынча melioratio - жакшыртуу) - жерди үзүрлүү пайдаланууну жакшыртууга багытталган чарбалык - уюштуруу, инженердик жана агротехникалык чаралар жыйындысы. М. табигый шартты а. ч-га керек багытта өзгөртүүгө мүмкүндүк берет; топурактын суу, аба, азык зат, жылуулук режимин жакшыртат; саздак, кумдак, шор, чөл жана жарым чөлдүү жерлерди айдоо аянтына айландырып, жер-суу ресурстарын өндүрүмдүү пайдаланууга, талаачылыкты толук механикалаштырууга жана химиялаштырууга шарт түзөт. М. негизинен үчкө бөлүнөт. Нымы жетишсиз жана ашыкча нымдуу жерлердин М-сы; нымы жетишсиз жерлерди сугаруу (к. Сугат), ашыкча нымдуу (саздак) жерлерди кургатуу; чөл, жарым чөл жана боздоң жерлердеги жайыттарга суу чыгаруу ж. б. Физикалык жана химиялык курамы начар топурактуу жерлердин М-сында кычкыл топуракты акилөө, шор топуракты гипстөө жана дренаж аркылуу топуракты шордон арылтуу иштери аткарылат. Ыңгайсыз табигый шартка таасир этүү каражаты менен ыкмаларына жараша гидротехникалык, агротехникалык жана токой чарба М-сына бөлүнөт. Гидротех. М. - канал, суу сактагыч ж. б. гидротех. курулмалар менен жер сугарууда суу ресурстарын жана жер астындагы суунун деңгээлин жөнгө салуу жана топуракты өсүмдүккө зыяндуу ашыкча mysдардан (дренаждын ж. б. жардамы менен) арылтуу; суу токтотуучу, суу алуучу ж. б. курулмаларды куруу, топуракты агын суу жууп кетишинен сактоо; агротехникалык М. - сугаруу мезгилинде топуракты эрозияга учуратпоо үчүн кош айдоо жана жерди сугаруу багыттарын улам өзгөртүү; шор топурактуу жерди өздөштүрүүдө көп жылдык чөптү тез-тез которуштуруп эгүү; кумдуу жерге чөп эгүү ж. б.; токой чарба М-сы жөнүндө, к. Агротокой мелиорациясы макаласын.
М. Египет, Месопотамия, Индияда биздин заманга чейинки 3- 5-миң жылдыктарда пайда болгон. Кыргызстанда сугат дыйканчылыгы революцияга чейин өтө жай өнүгүп, Совет бийлигинин жылдары көптөгөн майда эски сугат системалары оңдолуп, ири каналдар (Ат-Башы каналы, Батыш Чоң Чуй каналы, Чыгыш Чоң Чуй каналы, Талас каналы, Чоң Нарын каналы ж. б.), плотиналар (Араван-Сай плотинасы, Кара-Үңкүр плотинасы, Чөмүч плотинасы ж. б.), суу сактагычтар (Киров суу сактагычы, Төрт-Кул суу сактагычы, Токтогул суу сактагычы, Найман суу сактагычы, Орто-Токой суу сактагычы ж. б.), ОнАрча, Куланак насос станциялары ж. б. ирригациялык курулмалар ишке киргизилген. Кыргызстанда М. жана суу чарбасы боюнча илимий из. жана долбоорлоо иштерин Кыргыз ирригация илим изилдөө институту, К. И. Скрябин атындагы КАУнун гидромелиорация факультети ж. б. жүргүзөт.
Ад.: Сельскохозяйственная мелиорация/Под редакциялык Маелова Б. С. М., 1984; Методы и технологии комплексной мелиорации и экосистемного водопользования/Под редакциялык Б. М. Кизяева. М., 2006.