ЛАНТАН

ЛАНТАН (1ан1Ьаппт), Ьа - элементтердин мезгилдик системасынын III тобундагы хим. элемент. Катар н. 57, ат. м. 138,905. Сейрек кез­дешүүчү жер элементтерине кирет. Табиятта 2 изотобу: ¹³⁹Ьа ж-а радиоактивдүү ¹³⁸Ьа бар. Кыч­кылдануу даражасы +3. Л. м-н лантаноиддер массасы б-ча жер кыртышынын 1,78‘10^-2%ин түзөт. Л. - күмүш түстүү, ак металл. Катар н. 58ден 71ге чейинки элементтердин тобу ланта­ноиддер деп аталат. Өтө таза Л. ийилгич келип жеңил иштетилет. Хим. активдүүлүгү б-ча ще­лочтуу жер металлдарына жакын. Минералдык к-талар ж-а суу м-н аракеттенип, суутекти бөлүп чыгаруу м-н сууда эрибеген гидрооксиддерди пайда кылат. Суутек, кычкылтек м-н 200°Ста галогендер, галогендүү суутектер, углеводород­дор, бор ж-а күкүрт м-н аракеттенип, тиешелүү бирикмелерди пайда кылат. Л. оксиддери, фто­риддери, сульфиддери, сууда эрибей турган зат­тар. Нитраттары, перхлораттары, сульфаттары сууда жакшы эрийт, ал эми фосфаттары, кар­бонаттары ж-а оксалаттары эрибейт. Оксалат­тары м-н карбонаттары 800°-900°Ста оксиддер­ди пайда кылуу м-н ажырайт. Л. минералдары­нан алынат. Аны бөлүп алууда экстракция жолу кеңири колдонулат. Бул метод ион алмашуу хро­матографиясы м-н бирдикте бардык лантаноид­дерди алууга мүмкүндүк берет. Л. болот, чоюн, магниттүү, алюминийлүү куймаларга бир аз ко­шулса, алардын мех. касиети, коррозияга ту­руктуулугу, ысыкка чыдамдуулугу жакшырат. Л. лазерде пайдаланылуучу кристаллдардын курамына кирет, атомдук техникада жылуулук нейтрондорун кармаш үчүн, нурлардан сакта­нууда, реакторлордун ишин жөнгө салууда кол­донулат.