ЛАКТАР: нускалардын айырмасы

Кыргыз Энциклопедия жана Терминология Борбору дан
Навигацияга өтүү Издөөгө өтүү
ВизуалдыкВикитекст
м (1 версия)
м (1 версия)
 
(3 intermediate revisions by the same user not shown)
1 сап: 1 сап:
<p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАКТАР - </strong>жука кабык пайда кылуучу заттар­дын орг. эриткичтердеги эритмеси. Аны металл, жыгач ж. б. заттын бетине жука сыйпап кургат­кандан кийин <em>адгезиялык</em> күч м-н тартылган жалтырак, тунук, катуу кабык пайда болот. Ал кабык түрдүү атм. бузуучу чөйрөдөн буюмду сак­тайт, кооздойт. Кээ бир Л. электр өткөрбөөчү материал катары да пайдаланылат. Көпчүлүгү лак боёкторун даярдоо үчүн керектелет. Кабык пайда кылуучу затты <em>спирт,</em> уайт-спирит, <em>аце­тон,</em> ксилол ж. б. эриткичтерде эритип даяр­дайт. Кабык пайда кылуу түрүнө жараша май­луу, алкиддик, полиацетондук, эпоксидцик ж. б. болуп бөлүнөт. Көбү түссүз. Түстүү Л-ды алуу үчүн кабыктын тунуктугун сактоочу орг. боёк­тор кошулат. Кара Л. битумдан даярдалат. Алар кургаганда эриткич учуп кетип, кайра эрүүчү кабык пайда болот. Мындай Л. бөлмө темп-ра­сында эле тез кургайт. Кээде кайра эрибеген ка­бык пайда болуп, ал туруктуураак келет. Л-дын касиети илээшкектиги, кургоо ылдамдыгы ж. б. м-н мүнөздөлөт. Эл чарбасынын бардык тарма­гында, иск-водо, тиричиликте керектелет.</p>
<p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАКТАР </strong>(өздөрүн лак, эскиче казикумухтар деп аташат) - РФтеги эл; Дагстандын жерг. кал­кы. </p><p>[[File:ЛАКТАР_1.jpg|thumb]]</p><p>Тоолуу Дагстандын борб. бөлүгүндө (Лак ж-а Кулин р-ндору), Түн. Дагстанда (Новолак р-ну), Ставрополь крайы, Кабарда-Балкария, Москвада, о. эле Өзбекстан, Түркмөнстан, Та­жикстан ж-а Азербайжанда да жашашат. Жал­пы саны 185 миң киши, а. и. 139,7 миңи Даг­станда (2010). Лак ж-а орус тилинде сүйлөшөт. Дини б-ча мусулман-сунниттер. Л. алгач Кази­кумух хандыгына (шамхалдык) баш ийип, 1820-ж. Россияга кошул­ган, 1860-ж. Дагстан обл­нун Казикумух округун­да хандык болуп түзүл­гөн, 1922-жылдан Лак округу, 1928-жылдан кантон, 1929-жылдан Дагстан АССРинин кура­мындагы район, 1935-ж. Лак ж-а Кулин р-ндору­на бөлүнгөн. 1944-ж. Л. күч м-н депортациялан­ган. Негизги кесиби - дыйканчылык, мал чар­бачылык, багбанчылык ж-а кол өнөрчүлүк. Тоо­луу райондордо жүн (кез­деме, кийиз, килем, таар ж. б. токуу иштери), ме­талл, жыгач, таш ж-а те­ри иштетүү кеңири өнүк­көн. Л-дын салттык со­циалдык уюмун аиылдык жамаат түзүп, акса­калдар кеңеши башкарган. Бир тукумдан тара­ган үй-бүлөнүн патрилиниялык тобу сакталган. Л. эки кабаттуу үйлөрдү куруп, чатырын темир же черепица м-н жабышкан. Эркектер туника сымал көйнөк, ыштан, бешмант, черкеска (бели тар, жакасыз, узун тар чапан), аялдар көйнөк, кенен шым, тон ж-а булгаары өтүк, башына күмүш кооздуктар м-н жасалгаланган жамын­гыч оронушкан. Салттуу тамак-ашы - дан, эт, сүт азыктары, о. эле жашылча-жемиштер. Улут­тук майрамдары - Жаңы жыл, Кош айдоо, Түшүм жыйноо ж. б.</p><p>Ад.: <em>Булатова А. Г.</em> Лакцы. Махачкала. 2000.</p><p><em>Ш. Керимова.</em></p>[[Категория:5-том,_2-50_бб]]

17:16, 27 Август (Баш оона) 2026 -га соңку нускасы

ЛАКТАР (өздөрүн лак, эскиче казикумухтар деп аташат) - РФтеги эл; Дагстандын жерг. кал­кы.

Тоолуу Дагстандын борб. бөлүгүндө (Лак ж-а Кулин р-ндору), Түн. Дагстанда (Новолак р-ну), Ставрополь крайы, Кабарда-Балкария, Москвада, о. эле Өзбекстан, Түркмөнстан, Та­жикстан ж-а Азербайжанда да жашашат. Жал­пы саны 185 миң киши, а. и. 139,7 миңи Даг­станда (2010). Лак ж-а орус тилинде сүйлөшөт. Дини б-ча мусулман-сунниттер. Л. алгач Кази­кумух хандыгына (шамхалдык) баш ийип, 1820-ж. Россияга кошул­ган, 1860-ж. Дагстан обл­нун Казикумух округун­да хандык болуп түзүл­гөн, 1922-жылдан Лак округу, 1928-жылдан кантон, 1929-жылдан Дагстан АССРинин кура­мындагы район, 1935-ж. Лак ж-а Кулин р-ндору­на бөлүнгөн. 1944-ж. Л. күч м-н депортациялан­ган. Негизги кесиби - дыйканчылык, мал чар­бачылык, багбанчылык ж-а кол өнөрчүлүк. Тоо­луу райондордо жүн (кез­деме, кийиз, килем, таар ж. б. токуу иштери), ме­талл, жыгач, таш ж-а те­ри иштетүү кеңири өнүк­көн. Л-дын салттык со­циалдык уюмун аиылдык жамаат түзүп, акса­калдар кеңеши башкарган. Бир тукумдан тара­ган үй-бүлөнүн патрилиниялык тобу сакталган. Л. эки кабаттуу үйлөрдү куруп, чатырын темир же черепица м-н жабышкан. Эркектер туника сымал көйнөк, ыштан, бешмант, черкеска (бели тар, жакасыз, узун тар чапан), аялдар көйнөк, кенен шым, тон ж-а булгаары өтүк, башына күмүш кооздуктар м-н жасалгаланган жамын­гыч оронушкан. Салттуу тамак-ашы - дан, эт, сүт азыктары, о. эле жашылча-жемиштер. Улут­тук майрамдары - Жаңы жыл, Кош айдоо, Түшүм жыйноо ж. б.

Ад.: Булатова А. Г. Лакцы. Махачкала. 2000.

Ш. Керимова.

"http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=ЛАКТАР&oldid=83214" булагынан алынды