КОЛЫМА: нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КОЛЫМА́</b> – Азиянын | <b type='title'>КОЛЫМА́</b> – Азиянын түндүк-чыгышындагы да­рыя. Магадан облусу м-н Якутиянын аймагында. Узундугу 2600 <i>км</i>, алабынын аянты 647 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Халкан кырка тоосунан башталган Кулу ж-а Аян-Юрях дарыяларынын кошулушунан пайда болот. Жогорку бөлүгүндө босоголорду, сайроондорду пайда кылат, төмөн жагында Колыма ойдуңу (1150 <i>км</i>) аркылуу өтүп, Чыгыш Сибирь деңизин­деги Колыма булуңуна куярда аянты 3250 <i>км</i><sup>2</sup>, узундугу 130 <i>км</i>ге жеткен дельтаны түзөт. Негизги куймалары: Детрин, Бахапча, Буюнда, Балы­гычан, Сугой, Корколон, Берёзовка, Омолон, Анюй (оң); Сеймчан, Поповка, Ясачная, Ожо­гина, Седедема (сол). Суусунун деңгээли 14 <i>м</i>ге чейин өзгөрөт. Орточо чыгымы 3900 <i>м</i><sup>3</sup>/<i>сек</i>, эң көбү 25100 <i>м</i><sup>3</sup>/<i>сек</i> (июнь), эң азы 23,5 м<sup>3</sup>/сек (апрель). Кар (47%), жамгыр (42%) ж-а булак суулары­нан (11%) куралат. Майдын ортосунан октябр­га чейин суусу кирет. Сентябрдын аягы – ок­тябрдан майдын 2-жарымы – июнга чейин муз каптайт. Кышында үйөр пайда болот. Бахапчи­нин чатынан (Усть-Среднекандан туруктуу) кеме жүрөт. Дебиндин чатынан жогорураак Кoлыма ГЭСи курулган (1984); Усть-Среднекан ГЭСи ку­рулууда (2008). Төмөнкү агымында балык кар­малат. Боюнда Среднеколымск шаары жайгашкан; негизги порттору: Усть-Среднекан, Зырянка, чатында – Черский, Зелёный Мыс, Край Лесов.<br>Колыманын алабында алтын кендери бар. | ||
чейин өзгөрөт. | |||
25100 <i>м</i><sup>3</sup>/<i>сек</i> (июнь), эң азы 23,5 м<sup>3</sup>/сек (апрель). Кар (47%), жамгыр (42%) ж-а булак суулары­нан (11%) куралат. Майдын ортосунан октябр­га чейин суусу кирет. Сентябрдын аягы – ок­тябрдан майдын 2-жарымы – июнга чейин муз | |||
каптайт. Кышында үйөр пайда болот. Бахапчи­нин чатынан (Усть-Среднекандан туруктуу) кеме жүрөт. Дебиндин чатынан жогорураак Кoлыма ГЭСи курулган (1984); Усть-Среднекан ГЭСи ку­рулууда (2008). Төмөнкү агымында балык кар­малат. Боюнда Среднеколымск | |||
чатында – Черский, Зелёный Мыс, Край Лесов.<br> | |||
Ад.: <i>Давыдов Л. К.</i> Гидрография СССР. Ч. 2. Л., 1955; Ресурсы поверхностных вод СССР. Л., 1969. Т. 19; Геоэкологическое состояние арктического побережья России и безопасность природопользования. М., 2007. | Ад.: <i>Давыдов Л. К.</i> Гидрография СССР. Ч. 2. Л., 1955; Ресурсы поверхностных вод СССР. Л., 1969. Т. 19; Геоэкологическое состояние арктического побережья России и безопасность природопользования. М., 2007. | ||
[[Категория:4-том, 353-402 бб]] | [[Категория:4-том, 353-402 бб]] | ||
09:35, 23 Март (Жалган куран) 2026 -га соңку нускасы
КОЛЫМА́ – Азиянын түндүк-чыгышындагы дарыя. Магадан облусу м-н Якутиянын аймагында. Узундугу 2600 км, алабынын аянты 647 миң км2. Халкан кырка тоосунан башталган Кулу ж-а Аян-Юрях дарыяларынын кошулушунан пайда болот. Жогорку бөлүгүндө босоголорду, сайроондорду пайда кылат, төмөн жагында Колыма ойдуңу (1150 км) аркылуу өтүп, Чыгыш Сибирь деңизиндеги Колыма булуңуна куярда аянты 3250 км2, узундугу 130 кмге жеткен дельтаны түзөт. Негизги куймалары: Детрин, Бахапча, Буюнда, Балыгычан, Сугой, Корколон, Берёзовка, Омолон, Анюй (оң); Сеймчан, Поповка, Ясачная, Ожогина, Седедема (сол). Суусунун деңгээли 14 мге чейин өзгөрөт. Орточо чыгымы 3900 м3/сек, эң көбү 25100 м3/сек (июнь), эң азы 23,5 м3/сек (апрель). Кар (47%), жамгыр (42%) ж-а булак сууларынан (11%) куралат. Майдын ортосунан октябрга чейин суусу кирет. Сентябрдын аягы – октябрдан майдын 2-жарымы – июнга чейин муз каптайт. Кышында үйөр пайда болот. Бахапчинин чатынан (Усть-Среднекандан туруктуу) кеме жүрөт. Дебиндин чатынан жогорураак Кoлыма ГЭСи курулган (1984); Усть-Среднекан ГЭСи курулууда (2008). Төмөнкү агымында балык кармалат. Боюнда Среднеколымск шаары жайгашкан; негизги порттору: Усть-Среднекан, Зырянка, чатында – Черский, Зелёный Мыс, Край Лесов.
Колыманын алабында алтын кендери бар.
Ад.: Давыдов Л. К. Гидрография СССР. Ч. 2. Л., 1955; Ресурсы поверхностных вод СССР. Л., 1969. Т. 19; Геоэкологическое состояние арктического побережья России и безопасность природопользования. М., 2007.