МИССИСИПИ

МИССИСЙПИ (жергиликтүү индейлердин тилинде - чоң дарыя) - дүйнөдөгү эң ири дарыялардын бири, АКШда. Узундугу 3766 км, Миссуринин баша­тынан 5971 км. Алабынын аянты 3300 миң км². Миннесота штатындагы анча чоң эмес көлдөн башталып, түндүктөн түштүккө карай Борбордук түздүктөр, Мексика бою ойдуңу аркылуу агып, Мексика булуңуна куярда дельтаны (аянты 32 миң км²дей) пайда кылат. Ортонку жайыл­масынын жазылгы 15 кмге жетип, эски нуктар көп кездешет; төмөнкү агымында ташкындан сактануу үчүн дамбалар курулган. Ири куйма­лары: Миннесота, Де-Мойн, Миссури, Арканзас, Ред-Ривер (оң), Висконсин, Иллинойс, Огайо (сол). Оң куймалары негизинен Аскалуу тоолор­дун кар, сол куймалары жамгыр сууларынан жана нөшөрдөн куралат. Жаз-жай айларында суу­су кирип, жамгырлуу мезгилде катуу ташкын­дар болот. М-нин алабында 1840, 1903, 1913, 1927, 1937, 1947, 1951, 1952, 1965-жылы алаамат ташкындар болгон. Жогорку бөлүгү кышында тоңот. Орт. чыгымы 16 миң м?!сек (эң көбү 50- 80 миң м?!сек, эң азы 3-5 миң м?/сек). Жылы­на 360 миллион тшиленди агызып келет. Өнөр жай ишканаларынын таштандылары көп кошулган­дыктан, суусу өтө булганыч. Дарыя жана кеме жүрүүчү каналдар аркылуу Улуу көлдөрдүңала­бы, Ыйык Лаврентий д. аркылуу Атлантика океаны менен туташат. Дарыя кемелери Сент-Пол ш-на (3000 кмдей), деңиз кемелери Батон­Руж ш-на чейин каттайт. М-нин систамасында суу жолунун жалпы Узундугу 25 миң кмден ашык. Суу энергия ресурсуна бай. Маанилүү шаарлары жана порттору: Миннеаполис, Сент-Пол, Давен­порт, Сент-Луис, Мемфис, Батон-Руж, Жаңы Ор­леан.

Ад.: Муранов А. П. Величайшие реки мира. Л., 1968.