МЕНДЕЛЕЕВ: нускалардын айырмасы
Навигацияга өтүү
Издөөгө өтүү
м (1 версия) |
м (1 версия) |
||
| (2 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| 1-сап: | 1-сап: | ||
<p> | <p> | ||
<strong data-text-type="type_1_article_title">МЕНДЕЛЕЕВ </strong>Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петербург] - <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> коомдук ишмер. Санкт-Петербург <abbr data-short="пед." data-full="педагогикалык" data-extended="true">педагогикалык</abbr> <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>унун <abbr data-short="физ." data-full="физикалык" data-extended="true">физикалык</abbr>-<abbr data-short="матем." data-full="математикалык" data-extended="true">математикалык</abbr> <abbr data-short="ф-т" data-full="факультет" data-extended="true">факультет</abbr>ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>инде <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> химия курсунан лекция окуп, 1861-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> «Органикалык химия» китеби жарык көргөн. СанктПетербург <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>инин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Санкт-Петербург технол. интунун проф. 1869-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> элементтердин мезгилдик законун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү элементтердин ат. с-н, ондогон <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> белгисиз элементтерди, алардын касиеттерин алдын ала айткан. М-дин мезгилдик системасы <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> эмес химияны окуп билүүдө <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> изилдөөдө негизги көрсөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атомдун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негизги закондорунун бири болуп, М-дин «Химиянын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> аракеттенишүү <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү түшүнүк эритмелер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү азыркы окууну иштеп чыгууда мааниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүктөрүн курууга, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмгеги химия, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> технология, физика, метеорология, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. маселелерге арналган. М. сода, күкүрт <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>сы, </p> | <strong data-text-type="type_1_article_title">МЕНДЕЛЕЕВ </strong>Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петербург] - <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> коомдук ишмер. Санкт-Петербург <abbr data-short="пед." data-full="педагогикалык" data-extended="true">педагогикалык</abbr> <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>унун <abbr data-short="физ." data-full="физикалык" data-extended="true">физикалык</abbr>-<abbr data-short="матем." data-full="математикалык" data-extended="true">математикалык</abbr> <abbr data-short="ф-т" data-full="факультет" data-extended="true">факультет</abbr>ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>инде <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> химия курсунан лекция окуп, 1861-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> «Органикалык химия» китеби жарык көргөн. СанктПетербург <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>инин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Санкт-Петербург технол. интунун проф. 1869-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> элементтердин мезгилдик законун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү элементтердин ат. с-н, ондогон <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> белгисиз элементтерди, алардын касиеттерин алдын ала айткан. М-дин мезгилдик системасы <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> эмес химияны окуп билүүдө <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> изилдөөдө негизги көрсөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атомдун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негизги закондорунун бири болуп, М-дин «Химиянын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> аракеттенишүү <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү түшүнүк эритмелер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү азыркы окууну иштеп чыгууда мааниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүктөрүн курууга, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмгеги химия, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> технология, физика, метеорология, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. маселелерге арналган. М. сода, күкүрт <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>сы, </p> | ||
<p>минерал жер семирткичтерди <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп | <p>минерал жер семирткичтерди <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп эсепте<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> <abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true">Ошондой эле</abbr> өлкөнүн табигый байлыктарын өздөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> калий жер семирткичтерин <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> жер семирткичтер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метрология <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Комаров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> коомун негиздөөчүлөрдүн бири. Москва <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>-технол. <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у, <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Курил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (менделеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. <abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true">Америкалык</abbr> окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке <em>менделевий</em> (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Брижпорт <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.</p> | ||
<p>Ад.: <em>Фигурновский Н.</em> А. Дмитрий Иванович Менделеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; <em>Кедров Б. М. </em>День одного великого открытия. М., 2001.</p> | <p>Ад.: <em>Фигурновский Н.</em> А. Дмитрий Иванович Менделеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; <em>Кедров Б. М. </em>День одного великого открытия. М., 2001.</p> | ||
[[Category:5-том,_301-400_бб]] | [[Category:5-том,_301-400_бб]] | ||
1 ноябрь 2026, саат 20:13 учурдагы соңку нуска
МЕНДЕЛЕЕВ Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петербург] - химиялык элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог жана коомдук ишмер. Санкт-Петербург педагогикалык институтунун физикалык-математикалык факультетин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург университетинде органикалык химия курсунан лекция окуп, 1861-жылы «Органикалык химия» китеби жарык көргөн. СанктПетербург университетинин жана Санкт-Петербург технол. интунун проф. 1869-жылы элементтердин мезгилдик законун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү элементтердин ат. с-н, ондогон жана белгисиз элементтерди, алардын касиеттерин алдын ала айткан. М-дин мезгилдик системасы органикалык эмес химияны окуп билүүдө жана изилдөөдө негизги көрсөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.
Атомдун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби менен туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негизги закондорунун бири болуп, М-дин «Химиянын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара химиялык аракеттенишүү жөнүндөгү түшүнүк эритмелер жөнүндөгү азыркы окууну иштеп чыгууда мааниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия жана химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүктөрүн курууга, химиялык сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу жөнүндөгү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмгеги химия, химиялык технология, физика, метеорология, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. маселелерге арналган. М. сода, күкүрт кислотасы,
минерал жер семирткичтерди жергиликтүү сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп эсептегенетикалык Ошондой эле өлкөнүн табигый байлыктарын өздөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот жана калий жер семирткичтерин органикалык жер семирткичтер менен бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метрология боюнча да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Комаров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус химиялык коомун негиздөөчүлөрдүн бири. Москва химиялык-технол. институту, Түндүк Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Курил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (менделеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. Америкалык окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке менделевий (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-жылы Брижпорт университетиндеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.
Ад.: Фигурновский Н. А. Дмитрий Иванович Менделеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; Кедров Б. М. День одного великого открытия. М., 2001.