ЛИТОГРАФИЯ: нускалардын айырмасы

Кыргыз Энциклопедия жана Терминология Борбору дан
Навигацияга өтүү Издөөгө өтүү
vol5_>KadyrM
No edit summary
 
No edit summary
 
(3 intermediate revisions by 2 users not shown)
1-сап: 1-сап:
<p>
 
<strong data-text-type="type_1_article_title">ЛИТОГРАФИЯ </strong>
<strong data-text-type="type_1_article_title">ЛИТОГРАФИЯ </strong><em>(лито...</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...графия -</em> тегиз ба­суу) - көркөм басманын техникасы. Көркөм сүрөт <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr>сунда формага сүйкөлгөн боёкту кагаз, таш (катуу акиташ) <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> иштөөгө байла­нышкан нуска (оттиск) алуу ыкмасы; Литография ыкма­сы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> басылган чыгарма; ушул ыкмага адис­тештирилген өнөркана. Литографияны сүрөтчү атайын майлуу литографиялык калем <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бүртүктүү же тегиз беттүү таштын үстүнө тартып аткарат. Сыя калем <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тартылган графикадан басып алуу үчүн жылмакай таш, ал эми калем <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тар­тылган сүрөттун так көчүрмөсүн алууда быдыр­луу таш пайдаланылат. Кээде атайын литографиялык кагаз - корнпапирге тартылган сүрөттү таштын бетине түшүрүүгө туура келет. Таш <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> жол <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> иштетилип, форманын бети сууланып, боёк сүйкөлгөндөн кийин басуу процесси аткарылат. Басма атайын станокто жүргузүлөт. Литографиялык тех­никанын башка да аз колдонулуучу түрлөрү
<em>(лито...</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...графия -</em> тегиз ба­суу) - көркөм басманын техникасы. Көркөм сүрөт <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr>сунда формага сүйкөлгөн боёкту кагаз, таш (катуу акиташ) <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> иштөөгө байла­нышкан нуска (оттиск) алуу ыкмасы; Л. ыкма­сы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> басылган чыгарма; ушул ыкмага адис­тештирилген өнөркана. Л-ны сүрөтчү атайын майлуу Л-лык калем <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бүртүктүү же тегиз беттүү таштын үстүнө тартып аткарат. Сыя калем <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тартылган графикадан басып алуу үчүн жылмакай таш, ал эми калем <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тар­тылган сүрөттун так көчүрмөсүн алууда быдыр­луу таш пайдаланылат. Кээде атайын Л-лык кагаз - корнпапирге тартылган сүрөттү таштын бетине түшүрүүгө туура келет. Таш <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> жол <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> иштетилип, форманын бети сууланып, боёк сүйкөлгөндөн кийин басуу процесси аткарылат. Басма атайын станокто жүргузүлөт. Л-лык тех­никанын башка да аз колдонулуучу түрлөрү</p>
<div class="imageCaption">[[File:ЛИТОГРАФИЯ_1.jpg|thumb|А. Н. Бенуа. «Петергоф. Чоң Дворецтин Үстүнкү парк тарабындагы Чиркөөнүн корпусу». Литография. 1918.]]</div>
<div class="imageCaption">[[File:ЛИТОГРАФИЯ_1.jpg|thumb|А. Н. Бенуа. «Петергоф. Чоң Дворецтин Үстүнкү парк тарабындагы Чиркөөнүн корпусу». Литография. 1918.]]</div>
<p>
<p>
8-сап: 7-сап:
</p>
</p>
<div class="imageCaption">[[File:ЛИТОГРАФИЯ_2.jpg|thumb|0. Абсаттаров «Түштүктө». 2006.]]</div>
<div class="imageCaption">[[File:ЛИТОГРАФИЯ_2.jpg|thumb|0. Абсаттаров «Түштүктө». 2006.]]</div>
<p>(хромолитография, асфальтта кырып тартуу, туш <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жуу, таш гравюрасы) бар. Көп учурда ташта иштөөнүн ордуна түп нусканы атайын көчүрмө кагазда аткарышат. Бул учурда сүрөттү ташка сүрөтчүнүн жардамысыз эле түшүрө бери­шет. Л-ны 1797-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Германияда А. Зенефельдер ойлоп чыгарган. 19-к-да кеңири тараган көркөм каражат болуп калды. Ал карикатура <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> саясий-сатиралык чыгармаларда сүрөт көчүрмө­сүн көбөйтүү, кара-ак <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> көп түстүү нускалар­ды, китеп сүрөттөрүн, <abbr data-short="геогр." data-full="географиялык" data-extended="true">географиялык</abbr> карталарды, эти­кетка, плакат, көрсөтмө куралдарды ж. б. кө­бөйтүп басуу үчүн кеңири колдонулат. Андан кийин иштөө принциби Л-га окшош келген <em>ав­толитография,</em> олеография, литогравюра, аль­графия ж. б. пайда болгон. 20-к-дын 30-жыл­дарынан сүрөт көчүрмөсүн алуунун өркүндө­түлгөн түрү - офсеттик басууну колдонуу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Л-лык процесс өндүрүштө четтетилишине кара­бай Л. көркөм нусканы алуунун алгачкы тех­никасы болуп кала берүүдө. 19-к-да Л. жасалга өнөрүнүн өнүгүшүнө чоң таасир тийгизген. Ил­люстрация, саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> турмуштук карикату­ра, плакат, эстамп өнүккөн. Л-нын кулач жа­йышына Ф. Гойя, Т. Жерико, Э. Делакруа, А. Менцель, 0. Домье, П. Пикассонун <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ы зор роль ойногон. Россияда Л-нын өнүгүшү А. О. Орловский, О. А. Кипренский, К. П. Брюл­лов, К. И. Лебедевдин ысымдарына тыгыз бай­ланыштуу. Л. станогун Октябрь <abbr data-short="рев-я" data-full="революция" data-extended="true">революция</abbr>сынан мурда Германиянын Лейпциг ш-нан Санкт-Пе­тербургга, Ата Мекендик согуштан кийин <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>га алып келишкен. Л-лык өнөркана Биш­кекте Сүрөтчүлөр үйүндө жайгашкан. Өнөр­канада белгилүү сүрөтчүлөр: Л. Ильина, Л. Трус­ковский, Ю. Белевич, В. Рогачев, А. Сгибнев, Р. Нудель, Ж. Жумабаев, Ю. Шыгаев, Т. Кур­мановдор эмгектенишкен. 2005-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> өнөркана Л. борбору болуп, жаңы долбоор <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> иштей баш­таган. <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>дагы Л-лык борбор - <abbr data-short="Борб." data-full="Борбордук" data-extended="true">Борбордук</abbr> Азия­дагы жалгыз ишкана. Бүткүл дүйнөлүк Л. бор­бору деген статуска ээ болгон. Л. борборун Сү­рөтчүлөр союзунун мүчөсү, живописчи - график О. Абсаттаров жетектейт. Анда сүрөтчүлөр көркөм графиканын офорттук гравюра өнөрүн үйрөнүшөт <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ын өркүндөтүшөт. Бор­бордо Европанын, <abbr data-short="Борб." data-full="Борбордук" data-extended="true">Борбордук</abbr> Азиянын <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Австрия­нын сүрөтчүлөрүнүн семинарлары, студенттер үчүн лекциялар, практикалык сабактар өтүлөт. Новосибирск <abbr data-short="ш-нда" data-full="шаарында" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">шаарында</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Полыпада эки жылда бир өтүүчү эл аралык конкурстарга, көргөз­мөлөргө кыргыз литографисттери да катышып турушат.</p>
(хромолитография, асфальтта кырып тартуу, туш <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жуу, таш гравюрасы) бар. Көп учурда ташта иштөөнүн ордуна түп нусканы атайын көчүрмө кагазда аткарышат. Бул учурда сүрөттү ташка сүрөтчүнүн жардамысыз эле түшүрө бери­шет. Литографияны 1797-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Германияда А.&nbsp;Зенефельдер ойлоп чыгарган. XIX кылымда кеңири тараган көркөм каражат болуп калды. Ал карикатура <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> саясий-сатиралык чыгармаларда сүрөт көчүрмө­сүн көбөйтүү, кара-ак <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> көп түстүү нускалар­ды, китеп сүрөттөрүн, <abbr data-short="геогр." data-full="географиялык" data-extended="true">географиялык</abbr> карталарды, эти­кетка, плакат, көрсөтмө куралдарды жана башкаларды кө­бөйтүп басуу үчүн кеңири колдонулат. Андан кийин иштөө принциби литографияга окшош келген  
 
<em>ав­толитография,</em> олеография, литогравюра, аль­графия жана башкалар пайда болгон. XX кылымдын 30-жыл­дарынан сүрөт көчүрмөсүн алуунун өркүндө­түлгөн түрү - офсеттик басууну колдонуу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> литографиялык процесс өндүрүштө четтетилишине кара­бай литография көркөм нусканы алуунун алгачкы тех­никасы болуп кала берүүдө. XIX кылымда литография жасалга өнөрүнүн өнүгүшүнө чоң таасир тийгизген. Ил­люстрация, саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> турмуштук карикату­ра, плакат, эстамп өнүккөн. Литографиянын кулач жа­йышына Ф. Гойя, Т. Жерико, Э. Делакруа, А. Менцель, 0.&nbsp;Домье, П.&nbsp;Пикассонун <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ы зор роль ойногон. Россияда литографиянын өнүгүшү А. О. Орловский, О. А. Кипренский, К. П. Брюл­лов, К.&nbsp;И.&nbsp;Лебедевдин ысымдарына тыгыз бай­ланыштуу. Литография станогун Октябрь <abbr data-short="рев-я" data-full="революция" data-extended="true">революция</abbr>сынан мурда Германиянын Лейпциг шаарынан Санкт-Пе­тербургга, Ата Мекендик согуштан кийин <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>га алып келишкен. Литографиялык өнөркана Биш­кекте Сүрөтчүлөр үйүндө жайгашкан. Өнөр­канада белгилүү сүрөтчүлөр: Л. Ильина, Л. Трус­ковский, Ю. Белевич, В. Рогачев, А. Сгибнев, Р. Нудель, Ж. Жумабаев, Ю. Шыгаев,  
 
Т.&nbsp;Кур­мановдор эмгектенишкен. 2005-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> өнөркана Литография борбору болуп, жаңы долбоор <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> иштей баш­таган. <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>дагы Литографиялык борбор - <abbr data-short="Борб." data-full="Борбордук" data-extended="true">Борбордук</abbr> Азия­дагы жалгыз ишкана. Бүткүл дүйнөлүк литография бор­бору деген статуска ээ болгон. Литография борборун Сү­рөтчүлөр союзунун мүчөсү, живописчи-график О. Абсаттаров жетектейт. Анда сүрөтчүлөр көркөм графиканын офорттук гравюра өнөрүн үйрөнүшөт <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ын өркүндөтүшөт. Бор­бордо Европанын, <abbr data-short="Борб." data-full="Борбордук" data-extended="true">Борбордук</abbr> Азиянын <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Австрия­нын сүрөтчүлөрүнүн семинарлары, студенттер үчүн лекциялар, практикалык сабактар өтүлөт. Новосибирск <abbr data-short="ш-нда" data-full="шаарында" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">шаарында</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Полыпада эки жылда бир өтүүчү эл аралык конкурстарга, көргөз­мөлөргө кыргыз литографисттери да катышып турушат.
<p>Ад.: <em>Суворов П. И.</em> Искусство литографии. 4-е изд., М., 1964; <em>Никанчикова Е.А., ПоповаА. Л.</em> Технология офсетной печати. М., 1966.</p>
<p>Ад.: <em>Суворов П. И.</em> Искусство литографии. 4-е изд., М., 1964; <em>Никанчикова Е.А., ПоповаА. Л.</em> Технология офсетной печати. М., 1966.</p>


[[Category:5-том,_50-100_бб]]
[[Category:5-том,_101-200_бб]]

20 ноябрь 2026, саат 05:34 учурдагы соңку нуска

ЛИТОГРАФИЯ (лито... жана ...графия - тегиз ба­суу) - көркөм басманын техникасы. Көркөм сүрөт искусствосунда формага сүйкөлгөн боёкту кагаз, таш (катуу акиташ) менен иштөөгө байла­нышкан нуска (оттиск) алуу ыкмасы; Литография ыкма­сы менен басылган чыгарма; ушул ыкмага адис­тештирилген өнөркана. Литографияны сүрөтчү атайын майлуу литографиялык калем менен бүртүктүү же тегиз беттүү таштын үстүнө тартып аткарат. Сыя калем менен тартылган графикадан басып алуу үчүн жылмакай таш, ал эми калем менен тар­тылган сүрөттун так көчүрмөсүн алууда быдыр­луу таш пайдаланылат. Кээде атайын литографиялык кагаз - корнпапирге тартылган сүрөттү таштын бетине түшүрүүгө туура келет. Таш химиялык жол менен иштетилип, форманын бети сууланып, боёк сүйкөлгөндөн кийин басуу процесси аткарылат. Басма атайын станокто жүргузүлөт. Литографиялык тех­никанын башка да аз колдонулуучу түрлөрү

А. Н. Бенуа. «Петергоф. Чоң Дворецтин Үстүнкү парк тарабындагы Чиркөөнүн корпусу». Литография. 1918.

0. Абсаттаров «Түштүктө». 2006.

(хромолитография, асфальтта кырып тартуу, туш менен жуу, таш гравюрасы) бар. Көп учурда ташта иштөөнүн ордуна түп нусканы атайын көчүрмө кагазда аткарышат. Бул учурда сүрөттү ташка сүрөтчүнүн жардамысыз эле түшүрө бери­шет. Литографияны 1797-жылы Германияда А. Зенефельдер ойлоп чыгарган. XIX кылымда кеңири тараган көркөм каражат болуп калды. Ал карикатура менен саясий-сатиралык чыгармаларда сүрөт көчүрмө­сүн көбөйтүү, кара-ак жана көп түстүү нускалар­ды, китеп сүрөттөрүн, географиялык карталарды, эти­кетка, плакат, көрсөтмө куралдарды жана башкаларды кө­бөйтүп басуу үчүн кеңири колдонулат. Андан кийин иштөө принциби литографияга окшош келген

ав­толитография, олеография, литогравюра, аль­графия жана башкалар пайда болгон. XX кылымдын 30-жыл­дарынан сүрөт көчүрмөсүн алуунун өркүндө­түлгөн түрү - офсеттик басууну колдонуу менен литографиялык процесс өндүрүштө четтетилишине кара­бай литография көркөм нусканы алуунун алгачкы тех­никасы болуп кала берүүдө. XIX кылымда литография жасалга өнөрүнүн өнүгүшүнө чоң таасир тийгизген. Ил­люстрация, саясий жана турмуштук карикату­ра, плакат, эстамп өнүккөн. Литографиянын кулач жа­йышына Ф. Гойя, Т. Жерико, Э. Делакруа, А. Менцель, 0. Домье, П. Пикассонун чыгармачылыгы зор роль ойногон. Россияда литографиянын өнүгүшү А. О. Орловский, О. А. Кипренский, К. П. Брюл­лов, К. И. Лебедевдин ысымдарына тыгыз бай­ланыштуу. Литография станогун Октябрь революциясынан мурда Германиянын Лейпциг шаарынан Санкт-Пе­тербургга, Ата Мекендик согуштан кийин Кыргызстанга алып келишкен. Литографиялык өнөркана Биш­кекте Сүрөтчүлөр үйүндө жайгашкан. Өнөр­канада белгилүү сүрөтчүлөр: Л. Ильина, Л. Трус­ковский, Ю. Белевич, В. Рогачев, А. Сгибнев, Р. Нудель, Ж. Жумабаев, Ю. Шыгаев,

Т. Кур­мановдор эмгектенишкен. 2005-жылы өнөркана Литография борбору болуп, жаңы долбоор менен иштей баш­таган. Кыргызстандагы Литографиялык борбор - Борбордук Азия­дагы жалгыз ишкана. Бүткүл дүйнөлүк литография бор­бору деген статуска ээ болгон. Литография борборун Сү­рөтчүлөр союзунун мүчөсү, живописчи-график О. Абсаттаров жетектейт. Анда сүрөтчүлөр көркөм графиканын офорттук гравюра өнөрүн үйрөнүшөт жана чыгармачылыгын өркүндөтүшөт. Бор­бордо Европанын, Борбордук Азиянын жана Австрия­нын сүрөтчүлөрүнүн семинарлары, студенттер үчүн лекциялар, практикалык сабактар өтүлөт. Новосибирск шаарында жана Полыпада эки жылда бир өтүүчү эл аралык конкурстарга, көргөз­мөлөргө кыргыз литографисттери да катышып турушат.

Ад.: Суворов П. И. Искусство литографии. 4-е изд., М., 1964; Никанчикова Е.А., ПоповаА. Л. Технология офсетной печати. М., 1966.