МОЛИБДЕН: нускалардын айырмасы
Навигацияга өтүү
Издөөгө өтүү
м (1 версия) |
м (1 версия) |
||
| (2 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| 1-сап: | 1-сап: | ||
<p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОЛИБДЕН </strong>(<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> | <p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОЛИБДЕН </strong>(<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> Molybdaenum), Мо - <em>элементтердин мезгилдик системасынын</em> VI тобунан орун алган <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элемент, <abbr data-short="катар н." data-full="катар номери" data-extended="true">катар номери</abbr> 42, <abbr data-short="ат. м." data-full="атомдук массасы" data-extended="true">атомдук массасы</abbr> 95,94. Жаратылышта 7 туруктуу изотобу бар: <sup>92</sup>Мо, <sup>94</sup>Мо, <sup>95</sup>Мо, <sup>96</sup>Мо, <sup>97</sup>Мо, <sup>98</sup>Мо, <sup>100</sup>Мо. 1782-ж. швед окумуштуусу П. Гьельм МоО<sub>3</sub>тү көмүртек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> калыбына келтирүүдөн металл түрүндөгү Мди бөлүп алган: МоО<sub>3</sub>+ЗС—>Мо+ЗСО. Жер кыртышында аз таралган элемент (массасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> Г10"<sup>3</sup>%ти түзөт). Жаратылышта 20га жакын минералдары кездешет, алардын ичинен эң маанилүүсү: молибденит - Мо3<sub>2</sub>. Ө. ж-да мааниси чоң минералдары: повеллит - CaMoO<sub>4</sub>, молибдит - Ге<sub>2</sub>(МоО<sub>4</sub>)<sub>3</sub>-»Н<sub>2</sub>О <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> вульфенит - РЪМоО<sub>4</sub>. М. - кыйындык <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эрүүчү, ачык боз металл, тыгызд. 10,2 <em>г/см?-,</em> <abbr data-short="б. эрүү" data-full="балкып эрүү" data-extended="true">балкып эрүү</abbr> 2620±10°С; кайноо <em>I</em> 4830°С; кадимки <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>да абада туруктуу. 600°Сдан баштап тез кычкылданып, МоО<sub>3</sub>тү пайда кылат. Ал жөнөкөй <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>ларды (Н<sub>2</sub>МоО<sub>4</sub>, Н<sub>2</sub>МоО<sub>4</sub>' Н<sub>2</sub>О) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> изополикислоталарды (Н<sub>6</sub>МоО<sub>24</sub> ж. б.) берет. Туздары молибдаттар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> полимолибдаттар деп аталат. М. бирикмелеринде +4 <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> +6 окистенүү даражасын көрсөтөт. Суутек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> реакцияга кирбейт, фтор <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> кадимки <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>да, хлор <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> 250°Сде аракеттенип, МоГ<sub>6</sub> <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> МоС1,ти пайда кылат. Алар таза М. алууда колдонулат. Күкүрт, күкүрттүү суутек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> сууда, туз <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>сында <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> суюлтулган күкүрт </p><p><abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>сында эрибеген дисульфидди Мо3<sub>2 </sub>пайда кылат. М. ядролук реактордо, генераторлордун, электр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> радио-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr> лампаларын, рентген түтүктөрүн даярдоодо негизги констр. материал болуп эсептелет. Өсүмдүк, жаныбар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> адамдын организминде микроэлемент катары болуп, азот алмашуу процессине катышат. (МН<sub>4</sub>)<sub>2</sub>МоО<sub>4</sub> медицинада, текстиль ө. ж-нда <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> боёк өндүрүүдө кеңири колдонулат. М-дин сульфиди нефть ө. ж-нда катализатор катары пайдаланылат.</p> | ||
[[Category:5-том,_401-500_бб]] | [[Category:5-том,_401-500_бб]] | ||
4 ноябрь 2026, саат 03:35 учурдагы соңку нуска
МОЛИБДЕН (латынча Molybdaenum), Мо - элементтердин мезгилдик системасынын VI тобунан орун алган химиялык элемент, катар номери 42, атомдук массасы 95,94. Жаратылышта 7 туруктуу изотобу бар: 92Мо, 94Мо, 95Мо, 96Мо, 97Мо, 98Мо, 100Мо. 1782-ж. швед окумуштуусу П. Гьельм МоО3тү көмүртек менен калыбына келтирүүдөн металл түрүндөгү Мди бөлүп алган: МоО3+ЗС—>Мо+ЗСО. Жер кыртышында аз таралган элемент (массасы боюнча Г10"3%ти түзөт). Жаратылышта 20га жакын минералдары кездешет, алардын ичинен эң маанилүүсү: молибденит - Мо32. Ө. ж-да мааниси чоң минералдары: повеллит - CaMoO4, молибдит - Ге2(МоО4)3-»Н2О жана вульфенит - РЪМоО4. М. - кыйындык менен эрүүчү, ачык боз металл, тыгызд. 10,2 г/см?-, балкып эрүү 2620±10°С; кайноо I 4830°С; кадимки температурада абада туруктуу. 600°Сдан баштап тез кычкылданып, МоО3тү пайда кылат. Ал жөнөкөй кислоталарды (Н2МоО4, Н2МоО4' Н2О) жана изополикислоталарды (Н6МоО24 ж. б.) берет. Туздары молибдаттар жана полимолибдаттар деп аталат. М. бирикмелеринде +4 жана +6 окистенүү даражасын көрсөтөт. Суутек менен реакцияга кирбейт, фтор менен кадимки температурада, хлор менен 250°Сде аракеттенип, МоГ6 менен МоС1,ти пайда кылат. Алар таза М. алууда колдонулат. Күкүрт, күкүрттүү суутек менен сууда, туз кислотасында жана суюлтулган күкүрт
кислотасында эрибеген дисульфидди Мо32 пайда кылат. М. ядролук реактордо, генераторлордун, электр жана радио-техникалык лампаларын, рентген түтүктөрүн даярдоодо негизги констр. материал болуп эсептелет. Өсүмдүк, жаныбар жана адамдын организминде микроэлемент катары болуп, азот алмашуу процессине катышат. (МН4)2МоО4 медицинада, текстиль ө. ж-нда жана боёк өндүрүүдө кеңири колдонулат. М-дин сульфиди нефть ө. ж-нда катализатор катары пайдаланылат.