МОДЭ: нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
м (1 версия) |
||
| (2 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| 1-сап: | 1-сап: | ||
<p anomaly-ttl-fixed="True"><strong data-text-type="type_1_article_title">МОДЭ, </strong>М а о д у н, М о а Т у н, М о д у (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 234-174) - хунн империясын негиздөөчү, <em>шануй </em>(<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 209-174). <em>Хунндардын</em> ак сөөк уруусунан чыккан Томандын [Тумын, Тоумань, кыргыздарда Түмөн, кээ бир вариантында Или хан <em>(Иле</em> д-нын атынан), же Эл хан (эл, держава), азиялык тарыхчыларда Кара хан] тун уулу. Айрым окумуштуулар (Н. Я. <em>Бичурин</em> ж. б.) анын өмүр жолун мусулман тарыхындагы Өгүз (Огуз) ханга (к. <em>«Огуз намэ»)</em> окшоштурушкан. Кытай тарыхында атасы М- | <p anomaly-ttl-fixed="True"><strong data-text-type="type_1_article_title">МОДЭ, </strong>М а о д у н, М о а Т у н, М о д у (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 234-174) - хунн империясын негиздөөчү, <em>шануй </em>(<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 209-174). <em>Хунндардын</em> ак сөөк уруусунан чыккан Томандын [Тумын, Тоумань, кыргыздарда Түмөн, кээ бир вариантында Или хан <em>(Иле</em> д-нын атынан), же Эл хан (эл, держава), азиялык тарыхчыларда Кара хан] тун уулу. Айрым окумуштуулар (Н. Я. <em>Бичурин</em> ж. б.) анын өмүр жолун мусулман тарыхындагы Өгүз (Огуз) ханга (к. <em>«Огуз намэ»)</em> окшоштурушкан. Кытай тарыхында атасы М-ни сүйбөй, <em>согдуларга</em> атайлап <em>ак уйлуу</em> кылып жибергени, бирок М. алдын-ала билип калып, сакчыны өлтүрүп качып чыкканы айтылат. М. <abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 209-ж. атасын өлтүрүп, хунндарга император болуп жарыяланган. Ал согдулар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тынчтык келишим түзүп, чыгыштагы дунху урууларын <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түштүктөгү <em>юэчжилерди</em> караткан. <abbr data-short="Б. з. ч." data-full="Биздин заманга чейинки" data-extended="true">Биздин заманга чейинки</abbr> 201-ж. 300 миң кол <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Кытайга (Байыркы Цинь империясы) каршы аттанган. <abbr data-short="Б. з. ч." data-full="Биздин заманга чейинки" data-extended="true">Биздин заманга чейинки</abbr> 200-ж. Дай провинциясындагы Байдын кыш-нын (азыркы Датун) жанында Кытай императорун 320 миң колу </p><p><abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> курчоого алып, «тынчтык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> туугандык» келишимин түзүүгө аргасыз кылган. М. өлгөнгө чейин Кытай императору ага белек тартуулап турган. М-нин тушунда хунндар азыркы Моңголияга толук <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түндүгү Байкал көлү, түштүгү <em>Алашан</em> чөлү, батышы Балхашты кучагына алган чоң аймакка ээ болгон.</p><p>Ад.: <em>Бичурин Н. Я. (Иакинф).</em> Собрание сведений о народах, обитавших в средней Азии в древние времена. Т. 1. А., 1998; <em>Гумилёв Л. Н.</em> История народа хунну. М., 2008.</p> | ||
[[Category:5-том,_401-500_бб]] | [[Category:5-том,_401-500_бб]] | ||
4 ноябрь 2026, саат 03:35 учурдагы соңку нуска
МОДЭ, М а о д у н, М о а Т у н, М о д у (биздин заманга чейинки 234-174) - хунн империясын негиздөөчү, шануй (биздин заманга чейинки 209-174). Хунндардын ак сөөк уруусунан чыккан Томандын [Тумын, Тоумань, кыргыздарда Түмөн, кээ бир вариантында Или хан (Иле д-нын атынан), же Эл хан (эл, держава), азиялык тарыхчыларда Кара хан] тун уулу. Айрым окумуштуулар (Н. Я. Бичурин ж. б.) анын өмүр жолун мусулман тарыхындагы Өгүз (Огуз) ханга (к. «Огуз намэ») окшоштурушкан. Кытай тарыхында атасы М-ни сүйбөй, согдуларга атайлап ак уйлуу кылып жибергени, бирок М. алдын-ала билип калып, сакчыны өлтүрүп качып чыкканы айтылат. М. биздин заманга чейинки 209-ж. атасын өлтүрүп, хунндарга император болуп жарыяланган. Ал согдулар менен тынчтык келишим түзүп, чыгыштагы дунху урууларын жана түштүктөгү юэчжилерди караткан. Биздин заманга чейинки 201-ж. 300 миң кол менен Кытайга (Байыркы Цинь империясы) каршы аттанган. Биздин заманга чейинки 200-ж. Дай провинциясындагы Байдын кыш-нын (азыркы Датун) жанында Кытай императорун 320 миң колу
менен курчоого алып, «тынчтык жана туугандык» келишимин түзүүгө аргасыз кылган. М. өлгөнгө чейин Кытай императору ага белек тартуулап турган. М-нин тушунда хунндар азыркы Моңголияга толук жана түндүгү Байкал көлү, түштүгү Алашан чөлү, батышы Балхашты кучагына алган чоң аймакка ээ болгон.
Ад.: Бичурин Н. Я. (Иакинф). Собрание сведений о народах, обитавших в средней Азии в древние времена. Т. 1. А., 1998; Гумилёв Л. Н. История народа хунну. М., 2008.