«МОНОСАХАРИДДЕР» барагынын кодун көрүү

<p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОНОСАХАРИДДЕР — </strong><em>гидролиз</em> реакциясына кирүүгө жөндөмсүз болгон углеводдордун негизги тобун түзгөн <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> бирикмелер. Аларда гидроксид <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> альдегид (альдозалар) же кето (кетоз) топтору болот. М. курамындагы көмүртек атомунун санына жараша триозаларга (С<sub>3</sub>), тетрозаларга (С<sub>4</sub>), пентозаларга (С.), гексозаларга (С<sub>6</sub>) бөлүнөт. М-дин ациклдүү (ачык) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> циклдүү (туюк) формалары болуп, 5 мүчөлүү циклдер фураноза, 6 мүчөлүүсү пиранозалар деп аталат. М. татаал углеводдордун <em>(гликозиддер, полисахариддер</em> ж. б.) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> углеводу бар биополимерлердин курамына кирет. Мында М. бири бири <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> молекуланын углевод эмес бөлүгү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> гликозиддик байланыш аркылуу байланышат. Кислоталардын же ферменттердин таасири <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> гидролизденгенде бул байланыштар үзүлүп, М. бөлүнөт. М. - кристаллдар, сууда жакшы, спиртте начар эрийт, эфирде эрибейт. М. карбонил тобуна мүнөздүү реакцияга кирет. А§М<sub>3</sub>түн аммиактагы эритмесин, негиздик чөйрөдө жездин кычкылын калыбына келтирет. М. көпчүлүк өсүмдүк <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жаныбар организмдеринде эркин түрүндө кездешет. Ошондуктан алар - М-ди алуунун негизги булагы. М. синтез жолу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> да алынат. Алар өсүмдүктөрдүн <em>фотосинтез</em> кубулушунан көмүртек кош оксиди <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> суудан пайда болот. М-дин оргэнизмде ажырашы энергия бөлүп чыгаруу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жүрөт. Кээ бир М. <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> андан алынган заттар тамак-аш ө. ж-нда <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> медицинада колдонулат.</p>

[[Category:5-том,_401-500_бб]]