«ЛОЗАННА КОНФЕРЕНЦИЯСЫ (1922-23)» барагынын кодун көрүү

<p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">ЛОЗАННА КОНФЕРЕНЦИЯСЫ (1922-23) - </strong>Түркиядагы чет элдик ишмер интервенциянын кыйрашы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> «Кемал революциясынын» жеңишинен кийин Ж. Чыгыштагы абалды жөнгө салуу үчүн чакырылган эл аралык жыйын. Ал 1922-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 20-ноябрдан 1923-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 24-июлга чейин Лозанна <abbr data-short="ш-нда" data-full="шаарында" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">шаарында</abbr> (Швейцария) өткөн. Улуу Британия, Франция <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Италиянын демилгеси <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> чакырылган. Л. к-на Грекия, Япония, Сербдер, хорваттар, словендер королдугу, Румыния, АКШ (байкоочу катары), Түркия катышкан. Конференцияда <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Болгария делегациялары Кара деңиз кысыктары <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> маселелерди талкуулоо <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> гана чектелген. Албания, Бельгия, Испания, Португалия, Нидерланд, Норвегия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Швеция өкүлдөрү <abbr data-short="экон." data-full="экономикалык" data-extended="true">экономикалык</abbr> айрым маселелерди талкуулашкан. Л. к-нын негизги максаты - Түркия <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тынчтык келишимди даярдоо <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Кара деңиз кысыгынан кеме жүрүү тартибин аныктоо болгон. Бул маселе <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> делегация Түркиянын талабын канааттандыруу, согуш <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> тынчтык мезгилдерде аскер кемелеринин жүрүшүнө тыюу салуу, соода кемелеринин эркин сүзүшүн камсыз кылуу зарылчылыгын жактаган. Бирок Антанта державаларынын колдоосуна таянган Улуу Британия ага каршы болуп, Кара деңиз кысыгын демилитарлаштырып, анын үстүнөн эл аралык контроль жүргүзүп турууну талап кылган. Л. к. 1923-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 24-июлда <em>Лозанна тынчтык келишимине (1923)</em> кысыктардын тартиби ж. б. <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> конвенцияга <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> 17 документке кол коюу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> аяктаган. 1923-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 24-июлда конвенцияга Улуу Британия, Франция, Италия, Япония, Грекия, Румыния, Болгария, Сербдер, хорваттар, словендер королдугу, Түркия, 1923-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 1-августта СССР өкүлүкол койгон. Конвенция <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> Босфор <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Дарданелл кысыктары бардык мезгилде соода <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аскер кемелери үчүн ачык деп жарыяланган. СССР бул конвенцияны ратификациялаган эмес. Л. к. 1936-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> <em>Монтрё конференциясы (1936)</em> иштеп чыккан конвенция <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> алмаштырылган.</p>
<p>Ад.: <em>Нежинский Л. Н.</em> Советская дипломатия и Лозанская конференция (1922-23 гг.) // Россия и Черноморские проливы (ХУШ-ХХ столетия). М., 1999; <em>Киреев Н. Г.</em> История Турции XX в. М., 2007.</p>

[[Category:5-том,_101-200_бб]]