«ЛИТИЙ» барагынын кодун көрүү

<p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">ЛИТИЙ </strong>(<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> Ыййшп), <em>элементтердин мезгилдик системасынын</em> I тобундагы <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элемент. <abbr data-short="Катар н." data-full="Катар номери" data-extended="true">Катар номери</abbr> 3; <abbr data-short="ат. м." data-full="атомдук массасы" data-extended="true">атомдук массасы</abbr> 6,639. Л-ди 1817-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> швед химиги А. Арфведсон ачкан. Жер кыртышынын м. <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> 3,2 10"<sup>3</sup>%ин түзөт. Л. <abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> «литос» - «таш» дегенди билдирет. Анткени ал паталит, сподумен <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> лепидолит минералдарынын курамынан табылган. Л. - күмүш түстүү, эң жеңил жегич металлдарга кирет. Туруктуу 2 изотобу <sup>6</sup>Ы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <sup>7</sup>Ы бар. Эрүү 1179°С; кайноо 11317°С; Л. бирикмелерде +1 окистенүү даражасын көрсөтөт. Абада Л. кычкылтек <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> азот <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> аракеттенип, Л. оксидин Ы<sub>2</sub>О <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> нитридин Ы<sub>3</sub>М пайда кы<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> Башка щелочтуу металлдарга караганда суу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> реакцияга жай кирет. Анын гидроксиди - ЫОН күчтүү негиз. Галогендер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> галогениддерди ЫГ, күкүрт <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> сульфидди Ы<sub>2</sub>8, суутек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> гидридди ЫН, көмүртек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> карбидди Ы<sub>2</sub>С берет. Көптөгөн <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> бирикмелердин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> көп куйманын курамына кирет. Металл түрүндөгү Л. эриген калий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Л. хлориддеринин аралашмасын 400-460°Ста электролиздөө <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> алынат. Ядролук энергетикада чоң мааниге ээ. Л. изотобу тритийди алууда колдонулат. Л. атом реакторлордо ядролук реакциянын жүрүшүн жөнгө салуучу өзөктөрдү жасоодо, уран реакторлорунда жылуулук алып жүрүүчү катары, түстүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> кара металлургияда, <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> ө. ж-ларда литий <abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true">органикалык</abbr> бирикмелерди алууда, ал эми анын бирикмелери силикат ө. ж-нда, туздары медицинада кеңири колдонулат. <abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true">Ошондой эле</abbr> Л. гидриди газ абалындагы суутекти тез алуу үчүн колдонулат. </p>

[[Category:5-том,_101-200_бб]]