«КЫРГЫЗ ЭЛДИК МУЗЫКАЛЫК АСПАПТАРЫ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КЫРГЫЗ ЭЛДИК МУЗЫКАЛЫК АСПАПТАРЫ</b> . Муундан-муунга мурас болуп келе жаткан түрдүү музыкалык аспаптарда кыргыз элинин жашоо-турму&shy;шун, кубанычын, кайгы-капасын, махабатын, эрдиктерин жана башкаларды күүгө салуу, ырга кошуу менен өздөрүнүн кулк-мүнөздөрүнө айкалышкан улут&shy;тук ладдарын, ритмдерин, обондорун, күүлөрүн иштеп чыгышкан. Кыргыз элдик музыкалык аспаптарынын ар биринин өзүнө таандык үнү, аткаруу ыкмалары, кайта&shy;лангыс өзгөчөлүктөрү бар. Алар жөнүндө маалы&shy;маттар оозеки элдик ырларда, уламыштарда жана дастандарда айтылат, биздин заманга чейинки III–VIII кылымдардагы жана XI–XII кылымдардагы орус жана чет элдик саякатчы&shy;лар менен илимпоздордун эмгектеринен да кездеш&shy;тирүүгө болот. Алгачкы аспаптар жыгачтан, түрдүү өсүмдүктөрдөн, малдын териси менен сөө&shy;гүнөн, мүйүзү менен кылынан жасалган. Музыкалык ас&shy;паптарга чыгарылган обондор жар чакырууда, жоокерлерди чогултууда, жоого аттанууда, улуу жеңиштерди даңктоодо, кабарлоодо, белги берүүдө, аңды үркүткөндө, куш салууда жана башкаларда пайдаланылган.Кыргыз элдик музыкалык аспаптары үйлөмө [чоор түрлөрү: чопо чоор, ышкырык чоор, чогойно чоор, бал&shy;тыркан чоор, сыбызгы, сурнай, керней, жалбы&shy;рак, чыңырткы, зуулдак, барылдак, ышкырык, чымылдак]; какма (темир ооз комуз, жыгач ооз
комуз), дирилдек, асатаяк, шалдырак, коңгуроо, жылаажын, жекесан; кылдуу чертме (ко&shy;муз); тартма (кыл кыяк); урма (добулбас, до&shy;булбаш, доол) болуп бөлүнөт. 

[[File:КЫРГЫЗ ЭЛДИК МУЗЫКАЛЫК АСПАПТАРЫ46.png | thumb | 1. Комуз. 2. Кыяк. 3. Темир комуз. 4. Жыгач комуз. 5. Тай туяк. 6. Добулбас. 7. Шалдырак. 8. Чопо-чоорлор. 9. Чоорлор. 10. Сурнай. 11. Керней.]]
Кыргыз элдик музыкалык аспаптарын өр&shy;күндөтүү 1930-жылдан башталган. Комуздун алгачкы жаңы түрлөрү (комуз-прима, комуз-се&shy;кунда, комуз-альт, комуз-тенор, комуз-бас) Москвадагы Сокольники музыкалык фабрикасында ус&shy;талар В. Лазарев, А. Токмаков, П. Шошин жана П. Гренев биргелешип иштөөсү менен өркүндө&shy;түлгөн (1935). Кыл кыяктын жаңы түрлөрүн П. Шошин (1938–1940), Ташкент илимий-изилдөө институтунун профессору А. Петросянц менен С. Дидеренко (1952–1953) модернизациялашкан. Акыркы 15 жылда Кыр&shy;гыз эл аспаптар оркестринде, «Камбаркан» эт&shy;нографиялык-фольклордук, «Ордо сахна» ансамблде&shy;ринде улуттук музыкалык аспаптар кеңири пайдала&shy;нылат.                                                                               <i>Б. Алагушов.</i>


Ад.: <i>С. Субаналиев.</i> Киргизские музыкальные ин&shy;струменты. Ионофоны, мебранафоны и аэрофоны. Ф., 1985; <i>Б. Алагушов.</i> Кыргыз музыкасы. Энциклопе&shy;дия. Б., 2007.
[[Категория:4-том, 737-822 бб]]