«КОЧҢАР-БАШИ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КОЧҢАР-БАШИ</b> ,<span style="letter-spacing:2px;"> К о ч к о р - Б а ш ы</span> – Кочкор өрөөнүндөгү 10–12-кылымдарга таандык шаар. Шаар ар&shy;кылуу <i>Караханиддер</i> кагандыгынын аймагын&shy;дагы байыркы Жибек жолунун бир айрыгы өткөн. Кочңар-Баши тууралуу алгачкы маалыматтар Абу Саид <i>Гардизинин</i> 1050–52-жылдарда фарсы тилин&shy;де жазылган «Зайн ал-ах-бар» («Кабарларды көркөм сүрөттөө») чыгармасында кездешет. Ка&shy;раханиддер династиясынан Мавераннахрды ал&shy;гач каратып алган Буура хан Харун Мусанын  Баласагундан Кашкарга кайтып баратып, 992-жылы Кочңар-Башида өлгөндүгү айтылат. Мындан ки&shy;йинки Кочңар-Башига тиешелүү маалыматтар <i>Махмуд Кашгаринин</i> «Дивану лугат-ит-түрк» («Түрк тил&shy;деринин түшүндүрмө сөздүгү») эмгегинде: өзүнчө бир шаар ж-а Кочңар-Баши м-н Баласагундун ортосун&shy;да <i>Занби-Арт</i> деген ашуу бар экени айтылат. В. В. <i>Бартольд</i> Занби-Артты азыркы Шамшы ашуусу м-н салыштырып, Кочңар-Башини Чүй суусу&shy;нун жогорку агымындагы Кочкор районундагы орто кылымга тиешелүү шаардын урандысы деп божомолдогон. Кийинки изилдөөлөрдө орто кы&shy;лымдагы Кочңар-Башинин жайгашкан ордун Кочкор шаар калдыгы м-н байланыштырышууда  (Кум- Дөбө айылынын аймагындагы Төрткүл шаар&shy;часы). 2011-жылы казуу иштери жүргүзүлүп, бул жерден таш кетмендер, жаргылчак, Караханид&shy;дер мезгилине таандык дубал калдыгы, кемеге, малдын сөөктөрү, карапа идиштер, тыйын, суу түтүктөрү, жүгөндүн тогоолору ж. б. темир ж-а коло буюмдар табылган. Карапа идиштер көп түрдүүлүгү м-н айырмаланат. Маданий катма&shy;рынын тереңдиги 4 <i>м</i>ге чейин. Кочңар-Баши Баласагун&shy;дан анча алыс эмес жерде жайгашкандыктан, Караханиддер мамлекетиндеги соода-экономикалык кат&shy;нашты өнүктүрүүнү камсыз кылган. Кочңар-Баши ар&shy;кылуу өтүү Караханиддердин Кашкар тараптан келаткан соода кербендери өткөн Баласагунга түшө калуунун эң кыска жолу болгон.


Ад.: <i>Бартольд В. В.</i> Избранные труды по истории кыргызов и Кыргызстана. Б., 1996; <i>Чоротегин Т. К.</i> Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын «Дивану лугати ит-түрк» сөз жыйнагы (1072–1077). Б., 1997; <i>Бернштам А. Н.</i> Избранные труды по археологии и истории кыргызов и Кыргызстана (в 2-х томах). Б., 1998; <i>Асанов Т. И.</i> Кочкор-Башы– Караханий түрк&shy;төрдүн байыркы шаары// Коомдук илимдер журналы. Б., 2002. 
<p align='right'><i type='author'>Т. Асанов.</i></p>
[[Категория:4-том, 497-546 бб]]