«КВАНТТЫК ЭЛЕКТР-ДИНАМИКА» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КВАНТТЫК ЭЛЕ&#769;КТР-ДИНА&#769;МИКА</b> – электр&shy;магнит талаасынын ж-а анын заряддуу бөлүкчө&shy;лөрү (негизинен электрон, позитрон ж-а мюон) м-н өз ара аракеттенишинин кванттык теориясы. Таж&shy;рыйбада далилденген электр-магнит нурлануу&shy;сунун дискреттүүлүгү жөнүндөгү түшүнүк кванттык электр-динамиканын негизи болуп эсептелет. 1900-жылы М. <i>Планк</i> мо&shy;нохром жарыктын нурлануу процессинин дис&shy;креттүүлүгү жөнүндөгү гипотезаны айткан. Бул ги&shy;потеза боюнча электр-магнит талаасынын энергия&shy;сы белгилүү чоңдукта, башкача айтканда порция түрүндө өз&shy;гөрөт. А. <i>Эйнштейн</i> фотоэффект теориясын су&shy;нуш кылган. Ал теория боюнча электр-магнит та&shy;лаасы фотон деп аталуучу элементардык талаа&shy;лардан турат. Бул эки гипотеза азыркы кезде далилденген. Электр-магнит талаасынын кван&shy;ты (фотону) – жыштыктын берилген чоңдугун&shy;да талаанын мүмкүн болгон минимум энергия&shy;сын <i>Е=h</i>v ж-а импульсун <i>p=h/l</i> алып жүрөт, мында <i>h – Планк турактуулугу, l=с/u</i> – тол&shy;кун узундугу, с – жарык ылдамдыгы. Демек электр-магнит нурлануусуна v ж-а А м-н мү&shy;нөздөлүүчү жалаң эле толкундук эмес, ошондой эле дискреттүүлүк, корпускулалык касиет да тие&shy;шелүү. Электр-магнит нурлануусунун заряддуу бөлүкчөлөр м-н өз ара аракеттениши кванттык электр-динамикада бөлүкчөлөрдүн фотондорду жутушу ж-а бөлүп чыгарышы катары каралат. Фотондордун ал&shy;машуусу заряддуу бөлүкчөлөрдүн өз ара аракет&shy;тенишин шарттайт. Бөлүкчө фотондорду бөлүп чыгарат, аларды кайра жутат; бөлүкчөлөрдүн өзүнүн талаасы м-н өздүк аракети же өз-ара ара&shy;кеттениши төмөндөгүдөй натыйжага алып ке&shy;лет: атомдордогу энергия деңгээлинин Лемб жылышуусу, чачырабашы ж. б. Классикалык электр-динамика түшүндүрө албаган айрым ма&shy;селелер. Кванттык электр-динамикада толук чечмеленген, мисалы, нер&shy;селердин жылуулук бөлүп чыгарышы, жутушу, чачыратышы, заряддуу бөлүкчөлөрдүн электр&shy;магниттик өз ара аракеттениши ж. б. Мындан тышкары электр-магниттик нурдун электрон&shy;дор ж-а позитрондор м-н өз ара аракеттениши сыяктуу башка кубулуштарды да кванттык электр-динамика өтө так түшүндүрөт.


Ад.: <i>Фейнман Р.</i> Квантовая электродинамика. М., 2004.
[[Категория:4-том, 204-256 бб]]