«КВАНТТЫК МЕХАНИКА» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КВАНТТЫК МЕХА&#769;НИКА</b> , т о л к у н   м е х а&shy; н и к а с ы – микробөлүкчөлөрдүн (мисалы, атом, молекула, кристалл электрондору) кыймыл за&shy;кондорун ж-а түшүндүрүү ыкмаларын аныктоо&shy;чу физикалык теория; кванттык теориянын негизги бөлүмдөрүнүн бири. Кванттык механика атом структурасын, спектрин ж-а элементтердин мезгилдүү система&shy;сын биринчи жолу түшүндүрүүгө, химиялык байла&shy;ныштын табиятын аныктоого мүмкүндүк бер&shy;ди. 20-кылымдын башында Ньютон классикалык механикасы м-н электр-магниттик талаанын классикалык теориясынын жоболору жарыктын зат м-н өз ара аракеттенишине ж-а атомдо бо&shy;луучу процесстерге колдонулбай тургандыгын аныктаган. Бул процесстерди жаңы теориянын негизинде түшүндүрүү үчүн жүргүзгөн аракеттер&shy;дин натыйжасы кванттык механиканын закондорун ачууга алып келди. Квант түшүнүгүн физикага бирин&shy;чи жолу М. Планк жылуулук чыгаруу теория&shy;сына арналган илимий эмгегинде киргизген (1900). Макроскопиялык нерселердин касиеттери алар&shy;ды түзгөн бөлүкчөлөрдүн кыймылы ж-а өз ара аракеттери м-н аныкталат. Кванттык механиканын закондору ядро энергетикасын, кванттык электрониканын   жана башкаларды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Классикалык механиканын теориясынан айыр&shy;маланып, кванттык механикада бардык бөлүкчөлөр корпуску&shy;лалык ж-а толкундук (дуализм) касиетке ээ деп эсептелет. Кванттык механикада каралуучу микробөлүкчөлөр&shy;дүн (мисалы, атом электрондорунун) энергиясы дис&shy;креттүү (үзгүлтүксүз) деп далилденет. Кванттык системанын абалы толкундук функция м-н чеч&shy;меленет, ал функциянын модулунун квадраты системанын берилген абалынын ыктымалдуу&shy;лугун ж-а ал маанинин чоңдугун аныктайт. Кванттык механикадан бардык эле физикалык чоңдуктар бир убакта так мааниге ээ болбойт деген натыйжа келип чыгат. Толкун функциясы бөлүкчөлөрдүн диф&shy;ракциясын түшүндүрүүчү суперпозиция принци&shy;бине баш иет. Кванттык теориянын өзгөчөлүгү – көпчүлүк физикалык чоңдуктардын мүмкүн болуучу маанилеринин дискреттүүлүгү, мисалы, атом элек&shy;трондорунун энергиясы, кыймыл санынын мо&shy;менти ж-а анын ар кандай багытка проекция&shy;сы ж. б. Кванттык механикада планк туруктуулугу (<i>h</i>) не&shy;гизги мааниге ээ, ал – кубулуштарды туура тү&shy;шүндүрүү үчүн классикалык физика же квант&shy;тык теорияны колдонуларын аныктоочу негиз&shy;ги табият масштабынын (ченинин) бири. Эгер физикалык кубулуш классикалык физика м-н түшүн&shy;дүрүлсө, анда <i>h</i>=0. Бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгын жарык ылдамдыгынан аз учурду караштыруу&shy;чу релятивдик эмес кванттык механика карама-каршылык&shy;сыз толук теория болуп эсептелет. Кванттык механиканын за&shy;кондору көптөгөн макроскопиялык кубулуш&shy;тарды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Мисалы, катуу нерселердин көптөгөн касиеттерин түшүнүүгө, өтө өткөрүмдүүлүк кубулушун, фер&shy;ромагнетизмди, өтө агуучулукту ж. б. түшүн&shy;дүрүүгө мүмкүндүк берди. Кванттык механиканын закондору&shy;нун негизинде ядро энергиясы, кванттык элек&shy;троника түшүндүрүлөт.

Ад.: <i>Блохинцев Д. И.</i> Основы квантовой механики. 7-е изд. СПб., 2004; <i>Фок В. А.</i> Начала квантовой механики. 5-е изд. М., 2008.
[[Категория:4-том, 204-256 бб]]