«КАСЫМБЕКОВ Төлөгөн» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КАСЫМБЕКОВ</b> '''Төлөгөн''' (15. 1. 1931, азыркы Жа&shy;лал-Абад облусу, Аксы району, Ак-Жол айылы –16. 6. 2011, Бишкек, сөөгү Кой-Таш айылына коюлган) –

[[File:КАСЫМБЕКОВ51.png | thumb | none]]
жазуучу, коомдук ишмер, Кыргыз эл жазуучусу (1986), КРдин  Баатыры (2007). 1957-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн. 1957–60-жылы «Кыр&shy;гызокуупедмамбаста» редак&shy;тор, 1960–73-жылы «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы, жооптуу секретарь, башкы редактор, 1973-жылы Кыргыз ССР Министрлер Советинин басма, полиграфия жана ки&shy;теп соода боюнча мамлекеттик комитетинде башкы редактор, 1974–81-жылы Кыргызстан жазуучулар союзунда адабий кеңешчи, 1987-жылдан автордук укуктар боюнча бүткүл союздук агенттиктин Кыргызстандагы бөлүмү&shy;нүн директору, 1990–94-жылы Кыргызстандын эркин жазуу&shy;чулар союзунун төрагасы болуп иштеген. Алгач&shy;кы аңгемеси «Кичинекей жылкычы» 1952-жылы жарыкка чыккан. 1956-жылы «Жылкычынын уулу» аттуу алгачкы жыйнагы жарык көргөн. Жазуучунун алгачкы аңгемелери балдарга ар&shy;налган. Автобиографиялык негизде жазылган «Туулган жер» (1958) жыйнагында элеттик калктын кулк-&shy;мүнөзү көрсөтүлөт. «Жетим» (1958), «Адам бол&shy;гум келет» (1961) повесттеринде жаш муун өкүлдөрүнүн калыптануусу, турмуштан өз жо&shy;лун табуу аракети сүрөттөлөт. Касымбековдун чыгармачылыгы&shy;нын өзөгүн түзгөн тарыхый темадагы алгачкы тажрыйбасы «Алымкан» (1966) драмасы болуп эсептелет. Анда демократ акын Т. Сатылганов&shy;дун тагдырына байланыштуу эл ичинде леген&shy;дага айланган окуя мүмкүн болушунча акын&shy;дын биографиясына жакын, реалдуу маалымат&shy;тардын негизинде чагылдырылган. Жазуучунун чыгармачылык жолунда окурмандардын кеңири чөйрөсүнүн көңүлүн бурган чоң ийгилиги – «Сын&shy;ган кылыч» тарыхый романы (1-китеп 1966; толугу менен – 1971). Романда 19-кылымдын 2-жары&shy;мындагы Фергана, Алай, Анжиян, Аксы аймак&shy;тарындагы кыргыздардын турмуш-тиричилиги жана саясий-социалдык абалы сүрөттөлөт. Чы&shy;гарманын көркөм курулушунда эки катмарды бөлүп көрсөтүүгө болот: биринчиси – Му&shy;сулманкул, Исхак өңдөнгөн бектер, уруу баш&shy;чылары уюштурган жортуулдар, кагылыштар,кандуу салгылаштар; экинчиси – Сарыбай, Теңир&shy;берди, Мадыл, Кулкиши сыяктуу карапайым калк өкүлдөрүнүн турмуш-тиричилиги. Бул эки сюжеттик чынжыр бирде өз алдынча өнүгүп, бир&shy;де кесилишип турат. Феодалдык төбөлдөр уюш&shy;турган кагылыштар жөнөкөй элдин кызыкчы&shy;лыктарына караманча жат болгон жана алардын тагдырына залакасын тийгизип, трагедия алып келген. Романда Кокон хандыгынын ордосун&shy;дагы мамиле, улут тагдыры, коомдук процесс&shy;тин өсүп-өнүгүшүн шарттаган тарыхый окуялар чагылдырылган. Чыгарма коммунисттик идео&shy;логия тушунда кысымга учурап, эгемен заман&shy;да оңдолуп, алымча-кошумчаланган варианты окуялардын, каармандардын көркөм-тарыхый жүзүн ачуучу маанилүү бөлүктөр менен толук&shy;талып, 1998-жылы жарыкка чыккан. Касымбеков «Сынган кылыч» романына улай «Келкел» (1986), «Бас&shy;кын» (2000) тарыхый үчилтиктин бөлүмдөрүн, улуттук каада-салт, таалим-тарбия, өкүмзор бийлик тушунда канаты кайрылгандардын тур&shy;мушун баяндаган «Жетилген курак» (1976) ро&shy;манын, Кыргызстанда Совет бийлигин орнотууга көмөк көрсөткөн ички иштер кызматкерлери&shy;нин ишмердигин чагылдырган «Ак кызмат» (1980) тарыхый очеркин жарыялады. Аталган чыгармалардын арасынан «Келкел» тарыхый романы Кыргызстанда 20-кылымдын 20–30-жылдарында Совет бийлигин куруу учурундагы окуяларды чагылдырууга арналган. «Алай ханышасы» Курманжан датка, тоо булбулу Токтогул, Кы&shy;зыл аскерлердин Түркстандагы кол башчысы М. Фрунзенин көркөм образдары аркылуу ав&shy;тор Кыргызстанга жаңы бийликтин орношунун та&shy;таал, карама-каршылыктуу учурун баяндайт. «Баскын» кыргыздардын көөнө тарыхына ар&shy;налган. Анын «Алымкан», «Курманжан датка» драмалары театр сахнасында коюлган. «Сын&shy;ган кылыч» тарыхый романы үчүн КРдин Ток&shy;тогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылган (2000). Чы&shy;гармалары дүйнөнүн 65 тилине которулган. 

КР Жогорку Кеңешинин депутаты (1990–95). «Даңк» медалы, I даражадагы Манас ордени менен сыйланган.
[[Категория:4-том, 154-203 бб]]