«КАРА-БОГАЗ-ГОЛ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КАРА&#769;-БОГА&#769;З-ГОЛ</b> (түркчө <i>богаз</i> – алкым, өт&shy;көөл, <i>гол</i> – көл) – Каспий деңизинин чыгыш
жээгиндеги булуң-лагуна. Түркмөнстандын ба&shy;тыш бөлүгүндө. Каспий деңизи м-н узундугу 9 <i>км</i>, те&shy;реңдиги 3–4 <i>м</i> болгон кууш (800 <i>м</i>ге чейин) Ка&shy;ра-Богаз кысыгы аркылуу туташат. 1930-жыл&shy;дан Каспий деңизинин деңгээли төмөндөй баш&shy;тагандыктан, булуң акырындап соолуй башта&shy;ган. 1970-жылдардын аягында булуңга куйган суунун көлөмү 5–7 <i>км</i><sup>3</sup>ге чейин азайган, деңгээ&shy;ли –32 <i>м</i>ге төмөндөгөн (аянты 12 миң <i>км</i><sup>2</sup>, суу&shy;сунун көлөмү 20–22 <i>км</i><sup>3</sup>), туздуулугу 300‰ден ашып кеткен. 1980-жылы Каспийдин деңгээлин сак&shy;тоо максатында кысык дамба м-н тосулуп, бу&shy;луңга суу кирбей калган. Натыйжада булуң та&shy;йыздап, соолуп, туздуулугу 380‰ден ашып, та&shy;манындагы мирабилит сапырылып учуп, аймак&shy;тын экологиясын буза баштаган. 1983-жылдын аягында аянты 0,2 <i>км</i><sup>2</sup>ге, көлөмү 0,2 <i>км</i><sup>3</sup>ге аза&shy;йып, тереңдиги 0,1–0,3 <i>м</i>ге чейин тайыздаган. 1992-жылы булуңду калыбына келтирүү максатында тосмо толук алынып салынган; 1993–95-жылдарда Каспийден келген суунун кѳлѳму 37-52 <i>км3ди</i> түзгѳн. 21-кылымдын башталышында суунун деңгээ&shy;ли 27,5 м, аянты 18 миң <i>км2</i> болду. Булуңдун суусу кѳп буулангандыктан, анын аянты сезон б-ча кескин ѳзгѳрүп турат. Булуңдун айланасы&shy;нын бѳтѳнчѳ табигый ландшафты ж-а анын экологиялык абалы акырындап калыбына келүүдѳ. Кара- Богаз-Голдун туз катмарларынан мирабилит казы&shy;лып алынат. Булуң жээгиндеги Бекдаш шаар&shy;часы сульфат ѳндүрүү ж-а иштеп чыгаруу бор&shy;бору.


Ад.: <i>Косарев A. H., Костяной А. Г.</i> Феномен Кара- Богаз-Гола // Земля и Вселенная. 2005. № 1.

<p align='right'><i type='author'>Ѳ. Бараталиев.</i></p>
[[Категория:4-том, 51-100 бб]]