«КАНСЫЗ СОГУШ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КАНСЫЗ СОГУШ</b> (англ. Cold War) – ар кандай социалдык-экономикалык системадагы (социалисттик жана капиталисттик) мамлекеттердин эки блогунун ортосундагы кеңири (геосаясий, аскердик, технологиялык, экономикалык жана идеологиялык) масштабдагы тирешүүнүн маанисин түшүндүргөн саясий термин. [[Экинчи дүйнөлүк согуш]]та (1939–1945) [[Германия]], [[Италия]] жана [[Япония]]нын жеңилиши дүйнөдө&shy;гү саясий абал кайрадан өзгөрүп, эки күчтүү дер&shy;жава – [[СССР]] ж. б. Экономикалык өз ара жардамдашуу совети, Варшава келишиминдеги социалисттик өл&shy;көлөр менен АКШ жана анын [[Түндүк Атлантика согуш блогу]]ндагы (НАТО) союздаштарынын ортосунда согуштук-саясий [[конфронтация]]ны жараткан.  Алардын жеке кызыкчылыгы өз алдынча саясий [[догма]]га айланып, бул учур курал-жаракты түз пайдаланбай, башкача айтканда бири-бирине каршы турган согуштук-саясий блок, стратегиялык-согуш базаларын жана плацдармдарды түзүү, түрдүү экономикалык кысымдарды ([[Эмбарго|эм&shy;барго]], [[экономикалык блокада]]) кеңири колдонуу менен мү&shy;нөздөлгөн. Кансыз согуш негизинен Октябрь революциясынан (1917) кийин Советтер Союзунда марксизм-ленинизм&shy;дик идеологияга басым жасалышына байланыш&shy;туу эки системанын (кара: [[Капитализм]], [[Социализм|Социа&shy;лизм]]) карама-каршылыгы күчөп, акыры [[Пролетариат|про&shy;летариат]]тын жардамы менен акыры социализм жеңип, [[коммунизм]] орнойт деген илимий көз караш ар&shy;кылуу калыптанган. 1945-жылдан кийин дүйнө&shy;дөгү көп полюстуу өнүгүү эки гана полюстуу (би&shy;полярдык) өнүгүүгө өтүп, өзгөчө 1947-жылы У<i>.</i> [[Черчилл|Чер&shy;чилл]]дин Фултондогу (АКШ) сүйлөгөн сөзүнөн кийин мындай тирешүү өзүнүн эң жогорку дең&shy;гээлине жеткен. Ал эми дүйнөдө социалист&shy;тик лагердин түзүлүшүнө байланыштуу [[Ядролук|ядро&shy;лук]] (АКШда 1945-жыл, СССРде 1949-жыл), [[Водороддук|водо&shy;роддук]] бомбаларды (АКШда 1952-жыл, СССРде 1953-жыл) сыноо ж. б. жаңы согуштук куралды өнүктүрүү күч алган. АКШ Түндүк Атлантика со&shy;гуш блогун (НАТО), СССР Экономикалык өз ара жардам&shy;дашуу кеңешин (СЭВ) жана Варшава келишимин түзгөн. Мындай тирешүүлөр Германиянын ГДР менен ГФРге (1949) жана [[Корея]]нын Түндүк, Түштүк бо&shy;луп бөлүнүшүнө (1953) алып келген. 1960-жыл&shy;дардын аягында Чыгыш Европада СССРдин үстөмдүгүнүн бекемделиши жана АКШнын [[Вьетнам|Вьет&shy;нам]]га ийгиликсиз интервенциясы, [[Кытай]] менен СССРдин ортосундагы коммунисттик идеология&shy;дагы келишпестик жана кошулбоо кыймылынын түзүлүшү, 1960-жылдарда кансыз согуштун курчтугун азайткан. Эки өлкөдө тең салмактуу (паритет) абал түзүлүп, саясий мамилелер да өзгөрө баш&shy;таган. Эки мамлекеттин ортосунда мамиленин жакшырышына байланыштуу атмосферада, кос&shy;мосто жана сууда ядролук куралды сыноого тыюу салуу (1963), аны таратпоо келишимдери (1968) түзүлгөн. 1970-жылы АКШ менен СССРдин ортосунда стратегиялык куралданууну чектөө (ОСВ-1, ОСВ-2) жана ракетага каршы коргонуу (ПРО) ке&shy;лишимдерине кол коюлган. Бирок 1979-жылы СССРдин [[Афганстан]]га аскерин киргизиши жана АКШнын ОСВ-2 келишимин ратификациялоо&shy;дон баш тартышы менен эки мамлекеттин мами&shy;леси начарлап, кансыз согуштун күчөшүнө түрткү бол&shy;гон. 1980-жылдардагы Советтер Союзундагы кай&shy;ра куруу, айкындуулук, куралсыздандыруу (ку&shy;ралданууну контролго алуу) боюнча сүйлөшүүлөр, 1989-жылы советтик аскерлердин Афганстандан чыгышы, социалисттик лагердеги, кийин СССРдеги саясий-экономикалык кризистер, Варшава келишиминин таркатылы&shy;шы (1990), Германиянын биригиши (1990) Чы&shy;гыш-Батыш мамилелеринин жөнгө салынышы&shy;на шарт түзгөн. Натыйжада Чыгыш менен Батыш&shy;тын ортосундагы эл аралык мамиленин курчу&shy;шун күчөтө турган экономикалык, илимий-техникалык шарттар не&shy;гизги ролун жоготкондуктан, 80-жылдардын аягында – 90-жылдардын башында мурдагы социалисттик системадагы көптөгөн өлкөлөр демократиялык негизде кайра түзүлүшү кансыз согуш токтошуна алып келген.
[[Категория:4-том, 51-100 бб]]