«КАМЧАТКА (жарым арал)» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КАМЧА&#769;ТКА</b> – Азиянын түндүк-чыгышындагы жарым арал. Россиядагы аянты боюнча Таймыр&shy;дан кийинки 2-жарым арал. Батышынан Охо&shy;та деңизи, чыгышынан Тынч океан ж-а Беринг деңизи м-н чулганат. Түндүктөн, түндүк-чыгыштан түштүк- батышты карай 1200 <i>км</i> аралыкта созулуп жа&shy;тат. Туурасы 450 <i>км</i>ге чейин. Аянты 370 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Кууш (100 <i>км</i>ге чейин) Параполь мойногу аркылуу материк м-н туташат. Чыгыш жээги

[[File:КАМЧАТКА 152.png | thumb | Батыш Камчатка.]]
булуң-буйткалуу (ири булуңдары: Кроноцкий, Камчатка, Корфа ж. б.), батышы тегизирээк. Жарым аралдын борбордук бөлүгүндө жарыш жат&shy;кан кырка тоолор (Ортолук ж-а Чыгыш) созу&shy;луп жатат. Алардын аралыгында Борбордук Кам&shy;чатка ойдуңу жайгашкан. Ойдуң аркылуу <i>Кам&shy;чатка</i> дарыясы агат. Камчаткада 160тан ашык жанар тоо бар, алардын аракеттегиси 29; анын ичинде Евразиядагы эң бийик жанар тоо – Ключи сопкасы (бийиктиги 4750 <i>м</i>). «Камчатканын жанар тоолору» <i>Бүткүл дүйнөлүк мурастын</i> тизмесине кирген. Ысык булактар көп, 100дөн ашык гейзер бар (эң ири&shy;лери Гейзерлер өрөөнүндө). Камчатка тектоникалык жактан альп бүктөлүшүнө кирет. Палеозой, мезозой ж-а кайнозой замандарынын геосинклиналдык комплекстери таралган. Көмүр, алтын, күмүш, сымап, полиметалл ж. б. кендери бар. Мине&shy;ралдык (көмүр кычкылдуу, азоттуу ж. б.), тер&shy;миялык (суусунун температурасы 100°Сге жеткен) суу булактарына (гейзерге, кайнар көлдөргө, бат&shy;кактуу жанар тоолорго ж. б.) бай, алар негизи&shy;нен Чыгыш кырка тоосунда жайгашкан. Кли&shy;маты түштүгүндө деңиздик, борборунда ж-а түндүгүндө мелүүн континенттик. Февралдын орточо температурасы батышында –15°С, чыгышында 11°С, борбордук бөлүгүндө –16°С; августтуку ошол эле тартипте 12°С, 12,5 ж-а 16°С. Жылдык жаан-чачыны 600дөн 1100 <i>мм</i>ге чейин. Мөңгүлөрүнүн жалпы аянты 866 <i>км</i><sup>2</sup>. Ири дарыялары: Кам&shy;чатка, Авача, Чоң дарыя, Ича ж. б. Көлдөрү көп, алардын айрымдары кратерлерде (Хангар ж. б.) ж-а жанар тоо кальдераларында (Кроноц&shy;кий, Курил ж. б.) пайда болгон. Көп бөлүгүн чымдак-күл топурактуу кайың ж-а ийне жал&shy;бырактуу токой ээлейт; тоо капталдарына жа&shy;палак кедр, оёңдоруна шалбаа, түндүгүнө ма&shy;мык чөптүү тундра мүнөздүү. Кроноцкий коругу бар. Жарым арал – Россиянын балык өнөр жайынын негизги борборлорунун бири. Батыш жээги – краб кармалуучу негизги район. Камчатка дарыясы ар&shy;кылуу кеме каттайт. Негизги порттору: Петро&shy;павловск-Камчатский, Усть-Камчатск. Елизово шаарында эл аралык аэропорт бар.


Ад.: <i>Кащинцев Б.</i> Камчатка сегодня и завтра. Пет&shy;ропавловск-Камчатский, 1970; <i>Мильков Ф. Н., Гво&shy;зоецкий Н. А., Михайлов Н. Н.</i> Физическая география СССР. Ч. 1–2. М., 1969–70; Развитие возобновляемых источников энергии в России: возможности и практика (на примере Камчатской области). М., 2006; Кам&shy;чатский край // Большая Российская энциклопедия. Т. 12. М., 2008.
[[Категория:4-том, 1-50 бб]]