«КАЛИЙ ЖЕР СЕМИРТКИЧТЕРИ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КА&#769;ЛИЙ ЖЕР СЕМИРТКИЧТЕРИ</b> – өсүмдүктүн азыктанышына, өсүп-өнүгүшүнө керектелүүчү калийлүү  минерал.  Калий азот ж-а фосфор сыяк&shy;туу эле өсүмдүктөрдүн өсүп-өнүгүшүндө негизги орунду ээлеген микроэлементтердин бири. Эң жөнөкөй ж-а арзан жер семирткич болуп эсеп&shy;телет. Өсүмдүктү күйгүзгөндөн калган күлүн калий жер семирткичтери катары пайдаланса болот. Өсүмдүктүн түрүнө жараша калий ар кандай санда болот, мисалы, күн караманын күлүндө 30–40%, кара буу&shy;дай саманынын күлүндө 20% ж. б. Өсүмдүктү кошумча азыктандыруу үчүн пайдаланылат. Калий жер семирткичтери калий туздары бар тоо тектеринен алы&shy;нат. калий жер семирткичтери чийки калий тузу ж-а концентраттык калий тузуна бөлүнөт. Концентраттык калий жер семирткичтерине хлор&shy;дуу калий, калий күкүрт кычкылы, 30–40%түү калий туздары, калимагнезия, шакар, күл ки&shy;рет. Булар негизинен өнөр жайлык жол м-н алы&shy;нат. Чийки калий тузу табигый калий тузун майдалоо жолу м-н алынат. Чийки калий туз&shy;дарынан сильвинит, каинит, карналлит, ланг&shy;бейнит, полигалит мааниге ээ. Хлордуу калий&shy;дин (КСl) – курамында 56–69% калий бар, ал негизги калий жер семирткичтери. Анда сильвинитке караганда хлор 4–5 эсе аз болуп, айыл чарба өсүмдүктөрүнүн бар&shy;дык түрүнө ар кандай топуракта пайдаланса болот. Хлордуу калий (40%түү калий тузу) майда майдаланган сильвинит же каинит м-н аралаштыруу жолу аркылуу алынат. Аны то&shy;пуракка күзүндө себүү талап кылынат. Бирок хлорду көп талап кылбаган өсүмдүктөргө көп берилсе, анын сапатына терс таасирин тийги&shy;зиши мүмкүн. Калий сульфатын – К<sub>2</sub>SO<sub>4 </sub>(46% калий) бардык топуракта пайдаланса болот. Бирок хлорду көп талап кылбаган өсүмдүктөргө (тамеки, жүзүм, картөшкө ж. б.) кылдат пай&shy;далануу керек. Калий жер семирткичтери картөшкө, беде ж. б. сыяктуу өсүмдүктөрдүн түшүмдүүлүгүн ж-а са&shy;патын жогорулатат.

<p align='right'><i type='author'>М. А. Ахматбеков, Г. Эшимкулова.</i></p>
[[Категория:4-том, 1-50 бб]]