«КАЙМАН АРАЛДАРЫ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>КАЙМАН АРАЛДАРЫ</b> Улуу Британиянын ээли&shy;ги. Ямайка аралынан түндүк-батышта, Кариб деңизин&shy;деги Чоң ж-а Кичи Кайман, Кайман-Брак аралдарын ээлейт. Аянты 259 <i>км</i><sup>2</sup>. Калкы 88,8 миң (2024); вест-индиялык негрлер м-н мулаттар (60%ке жакын), европалыктар (20%) ж-а башка топ&shy;тогулар (20%тен ашык) жашайт.  Алгач аралга ямайкалыктар отурукташкан.  Кичи Кайман ж-а Кайман-Брак аралдарында туруктуу отурукташуу кийинчерээк 1833-жылдан башталган. Негизи&shy;нен христиан динин (85,2%) тутат. Расмий ти&shy;ли – англис тили. Борбору – Жоржтаун. Акча бирдиги – Кайман доллары. Ири шаарлары: Жоржтаун (калкы 13 миң), Вестбей (3900), Бод&shy;дентаун (1600).<br>Аралды Улуу Британия королевасы дайын&shy;даган генерал-губернатор башкарат; ошондой эле Ат&shy;каруу кеңешин ж-а Мыйзам чыгаруу ассам&shy;блеясын жетектейт. Азыркы конституциясы 1972-жылы кабыл алынган.<br>Аралдын жеринин бети түздүктүү (эң бийик же&shy;ри Кайман-Брак аралындагы Блафф тумшугу, 43 <i>м</i>) келип, акиташ тегинен туруп, шуру рифтери м-н курчалган. Жээктерин мангр өсүмдүктөрү ээлейт. Карст өнүккөн. Тектоникалык жактан Антил- Кариб облусуна кирет. Климаты тропиктик, пассаттык. Жаан-чачындуу ж-а жылуу  мезгили майдан ноябрга,  салыштырмалуу кургак ж-а сал&shy;кын мезгили ноябрдан майга чейин созулат. Айлык орточо температурасы 21–26°С, кышкысын 20°С. Деңиз суусунун температурасы 27–28°С. Жыл&shy;дык жаан-чачыны 3000 <i>мм</i>. Июлдан декабрга чейин тропиктик катуу шамал (ураган) болуп ту&shy;рат. Агын суулары жок. Жамгыр суулары жа&shy;салма резервуарларда топтолот. Кээ бир жерле&shy;ринде мелүүн нымдуу дайыма жашыл токойлор сакталып калган. Жээктеринде пальма кезде&shy;шет. Коргоого алынган 4 табигый аймак (аянты 437 <i>га</i>) түзүлгөн. 1986-жылдан деңиз резерваттар системасы ж-а улуттук парктар уюшулууда.<br>Кайман аралдарын 1503-жылы Колумб жетектеген экспеди&shy;ция ачкан. 1530-жылы таш бакалардын көптүгүнөн Лас-Тортугас деп аталган. 1662-жылы Англия ба&shy;сып алган. Мадрид келишими боюнча 1670-жылы Ис&shy;пания Англияга берген. 1863–1962-жылдарда Ямайка&shy;нын курамында болгон. 1959-жылы Вест-Индия федерациясынын курамына кирген. 1962-жыл&shy;дан Улуу Британиянын башкаруусунун алдында. Экономикасынын негизин туризм (туристтер&shy;дин 85%и АКШдан келет) м-н финансы иштери түзөт. Аралдын ИДПсинин көлөмү 1,94 млрд доллар; аны киши башына бөлүштүргөндө 43,8 миң доллардан туура келет (дүйнөдөгү эң жо&shy;горку көрсөткүчтөрдүн бири ж-а элинин жашоо деңгээли боюнча да эң жогорку баскычта турат). Тейлөө чөйрөсүндө калктын 95%и, өнөр жайында 3,2%и, айыл чарбасында 2,3%и эмгектенет. Экономика жаатында эмгектенгендердин 50%и чет өлкөлүк&shy;төр (2005). 1998-жылдан оффшордук борбор [83,5 миң компания катталган (2006), анын ичинде 9,4 миңи пай фонду, 300 банк, 800 камсызданды-


[[File:КАЙМАН АРАЛДАРЫ106.png | thumb | Жоржтаунга жакын жайгашкан пляж.]]
руучу ж-а 160 траст (ишенич) компаниялары]. Кайман аралдары – дүйнөдөгү алдыңкы банк борборлорунун бири. Аралда дүйнөдөгү эң ири 50 банктын 40ынын өкүлчүлүктөрү жайгашкан. 21-кылымдын башынан Кайман аралдарында катталган банктардын саны алардын биригишинен азайганы м-н түшкөн киреше көбөйүүдө (2006-жылы 1,41 трлн доллар; 2002-жылы 0,96 трлн доллар). Өнөр жайы начар өнүккөн. 2005-жылы 400 млн <i>кВт·с</i> электр энергиясы өндү&shy;рүлгөн. Автомобиль жолунун узундугу 785 <i>км</i>. Чоң Кайман аралында автобус каттайт. Автопаркы, эл аралык аэропорту (Чоң Кайман аралында) бар. Де&shy;ңиз порту. Соода флотунда 124 кеме бар. Та&shy;мак-аш (негизинен айыл чарба продуктулары беленде&shy;лет, пиво ж-а суусундуктар), курулуш мате&shy;риалдар, эмерек өнөр жай ишканалары иштейт. Бе&shy;лек-бечкектер даярдалат. Азык-түлүктүн 90%и импорттолот. Помидор, цитрус, банан, манго, өсүмдүктөрү өстүрүлүп, баалуу жыгачтар даяр&shy;далат. Дайвинг, снорклинг, яхтинг, сёрфинг спорту өнүккөн. Суусу экзотикалык балыктар&shy;га бай. Сырткы соода жүгүртүүсүнүн көлөмү 733,5 млн доллар. Таш баканын чопкуту ж-а эти экспорттолот. Негизги соода шериктеште&shy;ри: АКШ, Ямайка (экспорт), АКШ, Нидерланд&shy;дык Антил аралдары (импорт).


Ад.: Каймановы острова // Всё о странах мира. Атлас справочник. СПб, 2006; Каймановы острова // Большая Российская энциклопедия, Т. 12. М., 2008.

<p align='right'><i type='author'>Р. Карачалова.</i></p>
[[Категория:3-том, 673-784 бб]]