«ЖЕТИ-ӨГҮЗ ӨРӨӨНҮ» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>ЖЕТИ-ӨГҮЗ ӨРӨӨНҮ</b> Ысык-Көл ойдуңунда, Тескей Ала-Тоонун түндүк капталында, Жети-Өгүз суусунун алабында жайгашкан. Жети-Өгүз районунун аймагында. Аянты 63,0 <i>км</i><sup>2</sup>, узундугу 28,5 <i>км</i>, туурасы 8–11 <i>км</i>. Басымдуу бийиктиги 2000– 3500 <i>м</i>. Курортко чейин тепши сымал өрөөн, андан жогору V формасына өтүп, каптал өрөөн-

[[File:ЖЕТИ-ӨГҮЗ ӨРӨӨНҮ18.png | thumb | 
Өрөөндөгү «Жарылган-Жүрөк».]] дөр жана кокту-колоттор менен тилмеленген. Өрөөн&shy;дүн этек бөлүгү салааланган кургак сайлуу, дөңсөөлүү адырлардан турат. Жети-Өгүз кыш&shy;тагынан жогору чыга бергенде, суунун оң тарабында кенен Казанбак түздүгү, ал эми суунун сол та&shy;рабында тик капталдуу Ак-Жар тектирлери (үчөө) жатат. Рельефи жалпысынан тоолуу; терең жана кууш каптал өрөөндөрү көп. Капчы&shy;гай оозундагы адырлар улам жогорулаган са&shy;йын анча бийик эмес (1800–2200 <i>м</i>) бөксө тоого, орто бийиктиктеги (2200–2800 <i>м</i>) тоолорго, тик капталдуу (30–50°) бийик (3000 <i>м</i>ден жогору) тоолорго өтөт. Өрөөн кооз ландшафттары жана курорт байлыгы менен өзгөчөлөнөт. Табияты (то&shy;койчулук чарбасынан жогору карай) өтө кооз. Суунун сол тарабынан Бөйрөк деген жерден орун алган <i>Жети-Өгүз курортунун</i> (2200–2400 <i>м</i>) аймагы, анын түндүк жагындагы Кызыл-Жар ас&shy;касынын панорамасы өзүнүн табигый кооздугу менен маалым. Ал эми чыгыш уландысы Кызыл-
Үңкүр деп аталат. Асканын түндүк капталы (ор&shy;тосунан жарылган) жүрөк түспөлүндө болгон&shy;дуктан, аны «Жарылган жүрөк» деп аташат. Ушул аска жаракалары экзодинамикалык (атмосфералык жаан-чачын, күндүн радиациясы, үбөлөнүү жана башка) процесстердин таасиринен пайда болгон. Курорт&shy;тон жогору өрдөй бергенде капчыгай 3–4 <i>км</i> ара&shy;лыкка кууш тартып, андан чыга бергенде ши&shy;берлүү Көк-Жайык түздүгүнө өтөт. Ал – Жети-Өгүз өрөөнүнүн кенен жана тегиз, көрктүү жайы. Бул жер&shy;де кыргыздын улуттук оюндары өткөрүлүп кел&shy;ген. Көк-Жайыктан жогору капчыгай кууш тар&shy;тып, каптал өрөөндөр (Ат-Жайлоо, Асан-Тукум, Бай-Төр, Өөн-Төр, Кыргый-Уя, Телети, Аюу-Төр, Чуңкур-Төр, Ашуу-Төр жана башкалар) менен тилмеленген.<br>Өрөөндүн ооз жагы жана Жети-Өгүз курортунун аймагы палеоген-неогендин кум, чопо, конгло&shy;мерат, шагыл таштан, Көк-Жайыктан жогору негизинен палеозойдун акиташ теги, гранит, сланец тектеринен түзүлгөн. Климаты мелүүн континенттик; июль айынын орточо температурасы 14,8°С, январдыкы –8,4°С. Жылдык жаан-ча&shy;чыны 500–600 <i>мм</i>. Өрөөн аркылуу Жети-Өгүз суусу агып өтөт. Анын жайылмаларында ка&shy;йың, тал, терек, чычырканак, ыргай, бөрү ка&shy;рагат, ит мурун, жылгын жана башка жыгач жана ба&shy;дал өсүмдүктөрү жыш өсөт. 1800–2200 <i>м</i> бийик&shy;тикте талаа, 2200–2800 карагайлуу токой, 2800– 3400 <i>м</i>де субальп жана альп шалбаа ландшафт&shy;тары мүнөздүү. Карагайлуу токой негизинен тоонун түндүк капталдарынан орун алып, айрым жеринде чер токойду түзөт. Күнгөй беттеринде жана токой тилкесинен жогору арча өсөт. Деңиз деңгээлинен 3400 <i>м</i>ден жогору жагын кар, мөңгүлүү ас&shy;калар ээлейт. Өрөөндө 1958-жылы Жети-Өгүз корук&shy;часы уюшулган. Курорттун аймагынан мине&shy;ралдуу булактар чыгат (к. <i>Жети-Өгүз мине&shy;ралдуу суусу</i>). Аны Жети-Өгүз курорту пайда&shy;ланат.

Ад.: <i>Забиров Р. Д.</i> Иссык-Куль (Физико-географи&shy;ческий очерк). Ф., 1963; Почвы Иссык-Кульской об&shy;ласти и пути их рационального использования. Ф., 1977; Озеро Иссык-Куль. Очерки по физической геог&shy;рафии / Отв. ред. <i>В. Г. Королёв.</i> Ф., 1978; <i>Качаганов Ш.</i> Древние ледниковые комплексы горного обрамления Иссык-Куля // Северный Тянь-Шань в кайнозое. Ф., 1979; <i>Щиитников А. В.</i> Иссык-Куль // Природа, ох&shy;рана и перспективы использования озера. Ф., 1979; Ысык-Көл облусу. Энциклопедия. Б., 1995. [[Категория:3-том, 327-448 бб]]