«ЖАҢЫ-ЖЕР – УЛАН» барагынын кодун көрүү

<b type='title'>ЖАҢЫ-ЖЕР – УЛАН</b> – Ат-Башы өрөөнүнүн чы&shy;гышындагы табигый кооз жер. Жаңы-Жер жана Улан сууларынын алабын ээлейт. Түндүгүнөн Нарын, түштүгүнөн Жаңы-Жер тоолору менен чек&shy;тешет. Эки суунун кошулган жери деңиз деңгээлинен 2837 <i>м</i> бийикте жайгашкан. Ат-Башы суусунун сол жээгиндеги шиберлүү жайык тектир Көк-Жайык деп аталат. Анын суу нугунан салыш&shy;тырмалуу бийиктиги 30–40 <i>м</i>. Узундугу Көгөндү-Кыяга чейин 12 <i>км</i>, туурасы 1 <i>км</i>. Эки суу айрыгы Эки-Бала көлү аталып, ага дөбөлүү, чуңкурлуу рельеф мүнөздүү. Негизинен палеозойдун тоо тек&shy;теринен жана неогендин кызгылт түстүү чополо&shy;рунан түзүлгөн суунун оң өйүзү Ойнок-Жар ата&shy;лып, шиберлүү, суу бойлой өскөн карагай, ар&shy;чалуу токою өзгөчө кооз ландшафтты түзөт. Жаңы-Жер тоосунун батыш капталынын релье&shy;фи татаал эмес; суу бөлгүчүндөгү байыркы түз&shy;дүктөрдүн калдыгы тектирден 1000 <i>м</i> өйдө жа&shy;тат. Бул аймактын маңдайында Нарын тоосу&shy;нан түшкөн Уландын тепши сымал кенен өрөөнү өзгөчө кооз. Андан жогору (22 <i>км</i>), 3400 <i>м</i> би&shy;йиктикке байыркы мөңгүнүн рельефи мүнөздүү. Уландын сол куймасы – Байбиче суусунун өрөөнүнүн башындагы Байбиче ашуусу аркылуу Нарын өрөөнүнө өтүүгө болот. Эки суу айрыгы&shy;нан төмөн (3 <i>км</i>), Көлтөр өрөөнүндө (деңиз деңгээлинен 3077 <i>м</i> бийикте) кооз бөгөт көлү жайгашкан, анын узундугу 1,5 <i>км</i>, туурасы 300 <i>м</i> ке&shy;лет. Жаңы-Жер өрөөнү менен жогору өрдөгөндө (21 <i>км</i>), ага Дүңгүрөмө суусу ко&shy;шулат. Бул өрөөнгө көч&shy;күдөн пайда болгон дөбө&shy; чуңкурлуу рельеф мүнөз&shy;дүү. Чуңкурлары саздак ке&shy;лет. Жаңы-Жер тоосунда бир нече ашуу бар: Улар-Таш (3875 <i>м</i> бийикте), Ак- Байтал (3752 <i>м</i>), Кең-Суу (4025 <i>м</i>), Орто-Кашка-Суу (4042 <i>м</i>), Кашка-Суу (3970 <i>м</i>), Арчалы (3932 <i>м</i>). Ашуулар Жаңы-Жер – Уланды Ак-Сай өрөөнү менен бай&shy;ланыштырат. Климаты кескин континенттик, жайы салкын (июлдун орточо температурасы 10–15°С), кышы суук (январдыкы –15... –20°Сдей). Тоо&shy;луу шалбаа, талаалуу субальп жана альп топу&shy;рагы басымдуу. Жаңы-Жер өрөөнүнүн тескей бе&shy;тинде суу боюна чейин карагай, арча, төө куй&shy;рук, шилби, четин, тал өсөт. Бийик беттерге субальп, альп шалбаа өсүмдүктөрү, Улан өрөө&shy;нүнө сейрек жапалак арча, түркүн чөптүү жа&shy;пыз өскөн шалбаа мүнөздүү. Өрөөндү Нарын, Ат-Башы райондорунун малы жайлайт. Автомо&shy;биль жолу барат.
[[Категория:3-том, 215-326 бб]]