«ДИЭЛЕКТРИКТЕР» барагынын кодун көрүү

'''ДИЭЛЕКТРИКТЕР''' (гр. dia – аркылуу, англ. electric – электрлик) – электр тогун өтө начар өт&shy;көрүүчү заттар. «Диэлектриктер» терминин илимге М. ''Фара&shy;дей'' киргизген (1839). Заттарда сырткы электр булактары пайда кылган электр талаасы заряд&shy;дардын багытталган кыймылын (электр тогун) же кайрадан бөлүштүрүлүшүн, же электрдик диполдун моментин пайда кылат, башкача айтканда поляр&shy;ланат. Полярлануу же электр өткөрүмдүүлүк касиетине карата заттар диэлектриктер (изолятор) ж-а өт&shy;көргүчтөр (металл, электролит, плазма) болуп бөлүнөт. Диэлектриктердин электр өткөрүмдүүлүгү металлга салыштырганда өтө аз. Алардын салыштырма каршылыгы (ρ) 10<sup>8 </sup>– 10<sup>17 </sup>''Ом . см'' (металлда ρ ~10<sup>–6 </sup>– 10<sup>–4</sup>  Ом.см). Физикада  металл м-н диэлектриктердин  айырмасы:   металлда эркин  электрон  көп, ал эми диэлектриктердин  атомдорунда электрон ядро м-н бекем байланышкан (эркин электрон жок); электр талаасы диэлектриктердин электронун кичине жылышка мажбурлайт. Диэлектриктерге катуу, суюк, газ абалындагы заттар кирет. Кристаллдар (туздар – NaCl, KBr ж. б.) ж-а аморфтук заттар (айнек, кара чайыр ж. б.), таза суу, нитробензол диэлектриктер болушат. Газдар ней&shy;тралдык атом, молекулалардан тургандыктан, кадимки шартта электр тогун өткөрүшпөйт. Температура жогорулаганда атом, молекулалар ион&shy;дошуп, газ плазмага айланат. Макроскопиялык теорияда диэлектриктер үзгүлтүксүз чөйрө катары каралат. Анын электрдик ''D'' абалын сүрөттөө үчүн заряд тыгыздыгы ρ пайдаланылат. Диэлектриктердин электрдик абалын аныктоодо заряд тыгыздыгынан башка полярдануу вектору ''P'' колдонулат: ρ = – ''divP''. Көпчүлүк диэлектриктердин полярдануу вектору ''Р'' ж-а электр талаасынын чыңалышы ''Е'' сызыктуу бай&shy;ланышта, башкача айтканда ''P''=ε<sup>0χ</sup>Ε (мында ε<sub>0</sub> =8,85 <sup>. </sup>10–12 Ф/м, Х(хи) - диэлектрдик кабылдоочулук). Көпчүлүк учурда  диэлектриктерде   ''D'' электр индукциясы  колдонулат: ''D''=ε<sub>0</sub>ε''E''=ε<sub>0</sub>''E +Р'', мында ε – диэлектр&shy;дик өткөрүмдүүлүк (катыштар СИде жазылган).   Диэлектриктер илим м-н техникада электр изоляция ката&shy;ры, ал эми диэлектрик кристаллдар (пьезоэлек&shy;трик, сегнетоэлектрик) квант электроникасын&shy;да колдонулат. 

Ад.: ''Барфут Ж., Тейлор Ж.'' Полярные диэлектрики и их применения /Пер. с англ. М., 1981. 
[[Категория:3-том, 86-170 бб]]