«АЯЛДАР КЫЙМЫЛЫ» барагынын кодун көрүү

'''АЯЛДАР КЫЙМЫЛЫ‒''' аялдардын экономикалык, коомдук-саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий чөйрөдөгү теӊ укуктуулук үчүн күрөшү, ошондой эле алардын саясий кыймылдарга катышуусу. Аялдар кыймылынын башталышы шайлоого катышууга теӊ укук берүү талаптары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Түндүк Америкада 1775‒1783-жылдарда көз карандысыздык үчүн согуштун учурунда пайда болгон. Француз революциясынын жүрүшүндө Аялдар кыймылы иш-аракеттерин уюшкандыкта жүргүзүшкөн. Ал жылдары Францияда аялдардын теӊдик үчүн күрөшүнө арналган алгачкы журнал жарык көргөн, аялдардын алгачкы уюму, клубдары пайда болгон. 1791-жылы Улуттук жыйналышка коюлган «Аялдар укуктарынын Декларациясы» (Олимпия де Гуж тарабынан иштелип чыккан) аялдардын социалдык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саясий теӊ укуктуулугун таанууга багытталган. Бирок Француз революциясынын көпчүлүк жетекчилери теӊ укуктуулук идеясын четке кагышкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 1793-жылдын аяк ченинде аялдардын клубдары толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жабылган. Англияда Мэри Уолстонкрафттын «Аялдардын укугун коргоо» аттуу эмгегинде келечектеги феминисттик кыймылдын негизги багыттары белгиленген. 19-кылымдын 1-жарымынан аялдардын билим алууга, 19-кылымдын орто ченинен эмгектенүүгө теӊ укуктуулугу тууралуу маселелер көтөрүлө баштаган. АКШда 1848-жылы июлда тарыхта биринчи ирет аялдардын укугун коргоо боюнча съезд өткөрүлгөн, кийин мындай съезддер жыл сайын чакырылган. 19-кылымдын аягы ‒ 20-кылымдын башында Латын Америкасында, Япония, Индия, Индонезия, Түркия, Иранда да Аялдар кыймылы башталган. 1888-жылы америкалык феминисттердин демилгеси <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аялдардын эл аралык уюму ‒ аялдардын Эл аралык совети уюшулган. Аялдар кыймылынын өнүгүшүндө социалист аялдардын Эл аралык конференциялары чоӊ таасир тийгизген. 1-конференцияда (1907, Штутгарт) К. Цеткин башында турган аялдардын Эл аралык секретариаты түзүлгөн. 2-конференцияда (1910, Копенгаген) жыл сайын аялдардын Эл аралык күнүн (кара. ''Аялдардын Эл аралык майрамы'') белгилөө тууралуу чечим кабыл алынган. Дүйнөлүк Биринчи (1914‒1918) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Экинчи согуштун (1939‒1945) учурунда согушка каршы аялдардын Эл аралык комитеттери (1915-жылы Гаагада аялдардын бекем тынчтык үчүн Эл аралык комитети; 1934-жылы Парижде согушка <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> фашизмге каршы аялдардын Эл аралык комитети) түзүлгөн. 1945-жылы курамына 39 өлкөнүн уюмдары кирген аялдардын Эл аралык демократиялык федерациясы уюшулган. Дүйнөлүк экинчи согуштан кийин көпчүлүк өлкөлөрдүн аялдары шайлоо ж. б. саясий укуктарга ээ болгон. 1995-жылы БУУнун демилгеси <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өткөн IV Эл аралык конференцияда негизинен аялдардын абалын жакшыртуу жөнүндө маселелер каралып, Аялдар кыймылынын бүгүнкү күндөгү жаӊы этабы башталган. Учурдагы социалдык-экономикалык кризистердин шартында аялдардын эл аралык уюмдары социалдык конкреттүү маселелерди, алсак адам укуктарын бузууга каршы чечкиндүү иш-чараларды жүргүзүп жатат. Мындан тышкары коомдук, улуттук, эл аралык маселелерге көӊүл бурууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аларды чечүүдө активдүүлүгүн көрсөтүүдө.<br>

                                                                                                                                         ''А. Кубатова.''<br>
[[Категория:1-Том]]