«АРКАЛЫК» барагынын кодун көрүү

'''АРКАЛЫК''' (аркалыктар) – [[КЫРГЫЗДАР|кыргыздар]]дын [[оң канат]] урууларынын кыйыр түрдө айтылышы. Көбүнчө [[ономастика]]да ичкилик (кара: [[БУЛГАЧЫ УРУУЛУК БИРИКМЕСИ|Булгачы уруулук бирикмеси]]) урууларына карама-каршы айтылган сөз айкашы ([[АНТОНИМДЕР|антоним]]) түрүндө түндүк кыргыздарга карата колдонулат. Бул байыркы түрк сөзүнүн түпкү-теги, анын жаралышы тууралуу окумуштуулар бирдей пикирге келе элек. Кыргыздын оозеки санжырасындагы «Агуул» (оң) жана «Кубул» (сол) тууралуу уламыштарына таянган Б. [[Солтоноев]] мындай аталышты («арка», «ичкерлик») ортодогу [[АЛА-ТОО|Ала-Тоо]] тоолору аркылуу ажыратууга аракет жасаган. С. [[АБРАМЗОН Саул Матвеевич|Абрамзон]] коңшу эл тарабынан берилиши мүмкүн деп эсептеген. Мааниси боюнча «арка», ошондой эле «ар-т», «ар (т) жак», «арка жак», «ар-ты») деген сыяктуу сөздөр мейкиндик жана убакытка ылайык сырткы же арткы бөлүк, алыскы, андан ары жайгашкан деген түшүнүк катары колдонулат. Мындан тышкары, жазма маалыматтарда «Арка» деген аталыш [[топоним]] катары [[БАЛКАШ|Балкаш көлү]]нүн түндүк, түндүк-чыгышында жайгашкан тоолордо да кездешет. [[Тыва тили]]нде аркалык («аргалык») «токойлуу жер», «тоо» деген мааниде колдонулат. Жалпы кыргыз жана түштүк алтай тилдеринин [[лексика]], [[фонетика]], [[морфология]] жаатындагы айрым сөздөрдү изилдөөгө алган Б. [[Юнусалиев]] түндүк (аркалык) кыргыздар айлтайлыктар менен [[моңгол]] чапкынынан алда канча мурун байланышкан деген тыянакка келген. 

Ад.: ''Юнусалиев Б. М.'' К вопросу о формировании общенародного киргизского языка. //Труды ИЯЛ АН Кирг. ССР, 1956, вып. VI; Солтоноев Б. Кызыл кыргыз тарыхы. Б., 1993; Абрамзон С. М. Кыргыз жана Кыргызстан тарыхы боюнча тандалма эмгектер. Б., 1999.
[[Категория:А ТАМГАСЫ]]
[[Категория:АРАЛБАЕВ Туратбек]]