«АНТИЛ АРАЛДАРЫ (НИДЕРЛАНДДЫК)» барагынын кодун көрүү

'''АНТИЛ АРАЛДАРЫ (НИДЕРЛАНДДЫК),'''  Н и д е р л а н д    А н т и л   а р а л д а р ы – Нидерланд Королдугунун өзүн-өзү башкаруучу администрация бирдиги. Борбордук Америкадагы аралдар тобу, Вест-Индияда. Кариб деңизинде жайгашып, 6 аралды камтыйт. ''Ылымта аралдар'' тобундагы аралдар – Кюрасао, Бонайре, Клейн (же Кичи) Бонайре (элсиз), ''Айдарым аралдар'' тобундагы аралдар – Синт-Эстатиус, Саба <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> Сен-Мартен. Аянты 800 ''км<sup>2''ден ашык. Калкы 199 миң (2009); 90%тен ашыгы шаарда жашайт. Калкынын 80%тен ашыгын антил креолдору (негр <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> мулат), жергиликтүү креол (папьяменто) тилинде сүйлөгөндөр түзөт, вест-индиялык креолдор (5%), суринамдыктар (3%), голланддар (0,5–5%), француздар (1%), АКШлык америкалыктар (1%) жашайт. Католик (73%), протестант (13%), мусулман ж. б. диндерди тутат. Администрациялык борбору – Виллемстад шаары. Расмий тили – нидерланд тили. Ошондой эле папьяменто, англис тилдери да колдонулат. Акча бирдиги – антил гульдени. Администрациялык-аймактык жактан 5 аралга бөлүнөт. Аралдары жанар тоодон <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> кораллдардан пайда болгон. Жээк тилкелери өтө тилмеленип, ыңгайлуу гавандары бар. Климаты деңиздик тропиктик, түндүктөгү аралдары нымдуураак. Айлык орточо температурасы түштүгүндө 27°С, түндүгүндө 30°С. Жылдык жаан-чачыны 500–600 ''мм''ден 1000–1200 ''мм''ге чейин. Түндүк аралында июлдан октябрга чейин ураган болуп турат. Сен-Мартен аралында туздуу көл бар. Дайыма жашыл токой <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> бадалдар өсөт. Кюрасао, Бонайре, Синт-Эстатиус <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> Саба аралында деңиз астында парктар уюшулган.<br>          Экономикасынын негизин чет элдик туризм түзөт (жылына 700 миң турист келет; киреше 850 млн доллар). Ички дүң продукциясынын көлөмү 2,8 млрд долларды түзгөн, аны киши башына бөлүштүргөндө 16 миң доллардан (2004; АКШ) туура келет. Туризмдин негизги түрлөрү – пляжда эс алуу, дайвинг <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> сноркелинг. Башкы туристтик борборлору – Сен-Мартен (жылына 400 миң турист келет), Кюрасао (220 миң) <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> Бонайре (50 миңден ашык). Офшордук банк бизнеси өнүгүүдө (борбору – Виллемстад). Өнөр жай өндүрүшүнүн башкы тармагы – нефть ажыратуу (Виллемстад). Кеме ремонттоо (Кюрасао аралында), электроника чогултуу өнөр жайы, текстиль фабрикасы, ром чыгаруучу (Сен-Мартен аралы), ликёр (Кюрасао аралы) заводдору бар. Көркөм кол өнөрчүлүк (тор түйүү, Саба аралында; зер буюмдарын жасоо) өнүккөн. Кальцийдин фосфатын (Кюрасао аралы), туз (Бонайре <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> Сен-Мартен аралдарында) казылып алынат. 2007-жылы 1,22 млрд ''кВт-c'' электр энергиясы өндүрүлгөн.<br>         Аймагынын 10,5% айыл чарбасында иштетилет. Азык-түлүктүн көп бөлүгү сырттан алынат. Түштүк аралында алоэ (фармацевтика үчүн), ачуу жашыл апельсин (кургатылган кабыгынан «Кюрасао» ликёру даярдалат), Түндүк аралында ак жүгөрү, арахис, бал камыш, нан дарагы, банан, жашылча өстүрүлөт. Балык кармалат. Деңиз продуктулары (лангуст) даярдалат. Темир жол жок. Автомобиль жолунун узундугу 845 ''км'' (<span cat="ж.кыск" oldv="а. и.">анын ичинде</span> 300 ''кми'' асфальтталган). Деңиз соода флотунун тоннажы 1000 ''рег. бр.-т.''  Башкы деңиз порттору: Виллемстад, Кралендейк, Филипсбург. Беш аэропорту (<span cat="ж.кыск" oldv="а. и.">анын ичинде</span> Виллемстадда эл аралык) бар. Сыртка нефть продуктуларын чыгарып, ошондой эле нефть, туз, фосфат, алоэ, ликёр, лангуст реэкспорттойт. Сырттан чийки нефть, (Венесуэладан), керектелүүчү товарларды ж. б. алат. Эркин соода зонасы. Негизги соода шериктери: АКШ, Мексика, Гватемала.

<br> Ад.: Антильские (Нидерландские) острова // Страны мира. Краткий политико-экономический справочник. М., 1997. 

''Р. Карачалова.''
[[Категория:1-Том]]