«МЕТОД» барагынын кодун көрүү

<p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">МЕТОД </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> methodos - изилдөө жолу, теория, окуу) -1) билим берүүдө - балдарды окутуудагы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> тарбиялоодогу ыкмалардын, жолдордун, <abbr data-short="теор." data-full="теориялык" data-extended="true">теориялык</abbr> көрсөтмөлөрдүн жыйындысы, (к. <em>Окуу методика);</em> 2) т и л илиминдебелгилүү бир линг. теория <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жалпы эле тилди изилдөөдөгуыкмалардын, жолдордун, <abbr data-short="теор." data-full="теориялык" data-extended="true">теориялык</abbr> көрсөтмөлөрдүн жыйындысы; тилдин тигил же бул аспектисин изилдөө үчүн белгилүү бир теорияга, жыйынтыкка, эрежеге таянып, <abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr> каражат же иш куралы катары колдонулган көрсөтмөлөр. М. - бул тилдин өнүгүүсүндөгү ар кандай ири этаптагы көз караштарга, линг. теорияларга мүнөздүү болгон өзгөрүүлөр. Тил илимин изилдөөдө бир нече негизги М-дор колдонулат: салыштырма-тарыхый М. (башка тилдерге салыштыруу ыкмасы), структуралык М. (тилдик элементтердин бир багытта бири-бирй <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> катышы), конструктивдүү М. (конструктивдүү теорияны жаратуу), сыпаттама М. (тилдик кубулуштарды мүнөздөө, баяндоо, <abbr data-short="б. а." data-full="башкача айтканда" data-extended="true">башкача айтканда</abbr> синхрондук талдоо); 3) ад абият таанууда - көркөм метод: 1) бул же тигил тарыхый доордогу <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> чыгармаларынын чындыкка карата эстетикалык мамилеси, предметти чагылдыруунун өтө кеңири жалпыланган принциби. Ар бир <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> чыгармасы белгилүү бир М-дун принциптерине негизделет. Адабий М. адамзат коомунун тарыхый өсүп-өңүгүшү, автордун дүйнөгө жеке көз карашы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тыгыз байланыштуу. Ар бир доордун, мезгилдин өзүнө адабий М-ду болот. Себеби жазуучу курчап турган идеялардын тиби, алардын өз ара мамилелерин билдирүүчү сүйлөшүү формалары, ар кандай турмуштук конфликттери, алардын этикасындагы нормалардын принциптери жеке жазуучуга гана эмес, жалпы доорго тиешелүү нерсе болуп саналат. М. ар кандай стилдеги көптөгөн өз алдынча сүрөткерлердин <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ын жалпылап, алардын окшош белгилерин көрсөтүп турат. Заманбап дүйнөлүк адабий процессте кеңири пайдаланылып жаткан <em>реализм</em> М-уна чейин эле <em>классицизм</em> М-дору жашап келген. Көптөгөн жазуучулар ушул М-дордо классикалык баалуу чыгармаларды жазып калтырышкан. Мезгилдин, элдин жашоо турмушунун, аң-сезиминин, дүйнөлүк көз карашынын өзгөрүшү, адабий процесстин ургаалдуу өнүгүшү, жаңыланышы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жаңы М-дор пайда болуп, ар бир М. өзүнүн таланттуу өкүлдөрүн жараткан. Айрым бир жазуучулар адегенде бир М-до <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ын баштайт да, кийин башка бир М-го өтүп кетет. Адабий М-дон башка да адабий агымдар болушу мүмкүн, бирок алар адабий процесстеги убактылуу гана жашоочу жалпыланбаган көрүнүштөр (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, <em>натурализм, сентиментализм, футуризм </em>ж. б.); 2) <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>ты үйрөнүу принциптери. Ар кандай агым, теория өздөрүнүн көз карашына ылайык изилдөө М-ун иштеп чыгат, ошол М-дун чен-өлчөмүнө, табылгаларына салып, адабий чыгарманы текшерет, талдайт, багыттайт. <em>Адабият таануу</em> илиминин тарыхында маданийтарыхый, <abbr data-short="эвол." data-full="эволюциялык" data-extended="true">эволюциялык</abbr>, антропол., салыштырма, психол. М. сыяктуу М-дор бар.</p>

[[Category:5-том,_301-400_бб]]