«МАХМУД КАШГАРИ» барагынын кодун көрүү

<p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">МАХМУД КАШГАРИ, </strong>Махмуд ибн ал-Хусейн ибн Мухаммед ал-Кашгари [1029, Барскан (Барсахан) ш., Ысык-Көлдүн жээги - ө.ж.б.]-11- к-да О. Азиядан чыккан окумуштуу-филолог, түрколог, энциклопедист окумуштуу. Өмүр баяны <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> так маалымат жок. Теги ак сөөк Караханиддерден тарап, өз атасы <em>Барскан </em>ш-нын эмири болгон. М. К. адегенде Кашкар ш. (ошондуктан Кашгари - кашкарлык аталып калган), кийин</p>
<p>[[File:МАХМУД_КАШГАРИ_1.jpg|thumb]]Бухара, Самарканд, Нишапур, Багдад ш-нан билим алган. Жаш кезинен түрк урууларынын тилдерине [печенег (беченек), <em>кыпчак </em>(кыфчак), <em>огуз, </em>йемек, тухсы, ягма, кыргыз, йабаку ж. б.], фольклоруна, этнографиясына кызыгып, алар отурукташкан жерлерди кыдырып, алардын салт-санаасы, кулк-мүнөзү тилдик өзгөчөлүктөрү чагылдырылган материалдарды уламыш, макал, лакап, идиома, ыр түрмөктөрүн жыйнаган. Жыйналган <abbr data-short="лингв." data-full="лингвистикалык" data-extended="true">лингвистикалык</abbr>, этногр., тарыхый маалыматтарды 1072-77-ж. системага салып, жараткан эмгеги «Түрк тилдеринин сөздүгү» <em>(«Дивану лугат ит-турк»)</em> деген аталыш <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> белгилүү болгон. Бирок бизге ал эмгектин түп нускасы эмес, сириялык Мухаммед ибн Абу-Бакрдын көчүрмөсү жеткен. 1072-74-ж. араб тилинде «Түрк тилдеринин сөздүгүн» түзгөн. Ал сөздүк эки бөлүмдөн туруп, биринчи бөлүмүндө китепти жазуунун максаты, түрк тилинде сүйлөгөн уруу, уруктар тууралуу, экинчи бөлүмүндө түрк тилинин сөздүгү, учкул сөздөр, элдик оозеки чыгарманын үлгүлөрүнөн кабар берген. 2011-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. К-нин сөздүгүнүн 1-китеби кыргыз тилине которулду. Мындан тышкары М. К-нин бизге жетпей калган «Түрк тилдеринин синтаксиси» («Китаб жавахир ан нахв фи лугат аттүрк») китеби болгондугу айтылат.</p>
<p>Ад.: <em>Чоротегин Т. К.</em> Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын «Дивану лугати ит-түрк» сөз жыйнагы (1072-1077). Б., 1997.</p>

[[Category:5-том,_301-400_бб]]