««МАНАС» ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ» барагынын кодун көрүү

<p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">«МАНАС» ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ - </strong>«Манас» үчилтиги <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> түзүлгөн фундаменталдуу эмгек; адабий-фольклордук <abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> маалыматнаама. Дүйнөлүк тажрыйбада биринчи болуп түзүлүп, 1995-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> кыргыз тилинде жарык көргөн. Эки томдон турат. Коомчулук тарабынан жогору</p>
<p>[[File:«МАНАС»_ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ_1.jpg|thumb]]</p>
<p>бааланып, 1998-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> КРдин илим <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> техника жаатындагы <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> сыйлыгына татыктуу болгон. Эпостун проблемаларына арналган 3 миңден ашуун макала кирип, 95 түстүү, 300 кара-ак сүрөт <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> иллюстрацияланган. Макалаларды жазууга 290 автор катышкан. Энциклопедияда «Манас» эпосунун бардык маселелери <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> негизги маалыматтар камтылган. Энциклопедияда манасчылар, жыйноочулар, изилдөөчүлөр, котормочулар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> эпоско кыйыр же тикелей тиешеси бар чыгармалар, алардын авторлору, режиссёрлору, операторлору, сүрөтчүлөр, ролдорду аткарган артисттер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> жазылган таржымал макалалар, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> чет өлкөдөгү Манас айтуучулар, жарыялоочулар, изилдөөчүлөр, өзүнчө чыккан китептер макала түрүндө берил<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Энциклопедиянын көздөгөн максаты - кыргыздын баатырдык эпосу «Манастын» өз алдынча турган бөлүмдөрүнүн көркөм тексттерин, мазмунун, сюжетин, варианттарын, поэтикасын, мотивдерин, образдар түзүлүшүн, көркөм каражаттарын, топонимикасын, эпостук аталыштарын, антропонимдерин, <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> диний түшүнүктөрүнүн катмарларын, жалпы эле анын кыргыз элинин рухий турмушуна тийгизген таасирлерин чечмелеп берүүгө арналган. Бул эмгекти даярдоодо КР УИАнын окумуштуулары, т. а. манас таануу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> көркөм <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>тын улуттук борборунун кызматкерлери активдүү катышкан. Энциклопедиянын мазмунун камтыган 3 миңден ашуун термин сөздөр, түшүнүктөр мурда басылып чыккан, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> КР УИАнын Кол жазмалар фондусунда сакталып турган эпостун бардык варианттарынан тандалып алынган. Мындай материалдарга 16-к-дын башында жазылган «Мажму ат-таварих» (Тарыхтар жыйнагы), Ч. Валиханов, В. Радлов, Д. Алмаши, С. Смирновдордун «Манас» эпосу <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жазып алган материалдары, «Семетей» эпосунун Тыныбектин айтуусу <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> басылып чыкканүзүндүсү, 1940-жылдарда «Манас» серияларында жарыяланган эпостун айрым эпизоддору, эпостун үч бөлүмүн камтыган курама варианты, С. Орозбаковдун 4, С. Каралаевдин 5 китептен турган варианттары кирген. <abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true">Ошондой эле</abbr> Ш. Рысмендеев, Б. Сазанов, М. Мусулманкулов, Тоголок Молдо, Жусуп Мамайдын варианттары да пайдаланылган. Энциклопедияда бир кыйла көлөмдүү орун чыгармадагы каармандардын мүнөздөмөлөрүнө ыйгарылган. Окуяларга көп катышып, алардын жүрүшүндө активдүү роль ойногон Манас, Бакай, Кошой, Алмамбет, Семетей, Сейтек, Каныкей, Айчүрөк, Конурбай, Жолой ж. б. башкы каармандардын ар бирин сыпаттаган көлөмдүү макалалар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге эле, окуяларда аты гана эскерилген же бир гана эпизоддо катышкан кейипкерлерге берилген чакан шилтеме маалыматтарга чейинки материалдар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> окурмандар «Манас» үчилтигинде катышкан, сөз болгон, аты эскерилген ар бир кейипкер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> кабар алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Көлөм жагынан да, мааниси жагынан да энциклопедиядагы өзгөчө орунду ээлеген материалдар эпостун жаратуучулары <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> сактоочулары - манасчылар <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү баяндамалар түзөт. Элге кеңири белгилүү болгон улуу жомокчулардан тартып, аты, атагы бир айылдын чөйрөсү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> чектелген эпос айтуучуларга чейинки ар бир инсан, алардын варианттары, манасчылык өнөрү, жеке табылгалары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> салттык көрүнүштөрдү өздөштүрүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> пайдалануу чеберчилиги, аткарган вариантындагы сюжеттик нук, салттык өзөк сыяктуу орчундуу маселелер <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> кыскача маалыматтар, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> эпостун тексттери качан, ким тарабынан жазылып алынганы, ал материалдардын кийинки тагдыры, кайда сакталганы, көлөмү ж. б. маалымат-кабарлар берил<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Бул топтогу макалаларда «Манас» эпосуна кызыккан ар бир окурман үчүн гана эмес, кыргыздардын улуу мурасына тиешелүү көптөгөн <abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> проблемалар <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> иликтөөчү окумуштууларга да кыйла кызыктуу маалыматтар, фактылар табылат. Энциклопедияга илимге белгилүү 85 манасчынын ысмы камтылган. Алардын өмүр баяны, варианттарынан көлөмү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мазмуну сыяктуу негизги маселелерге жооп берүү аракеттери жасалган. Энциклопедиянын мазмунун түзгөн макалалардын чоң тобун «Манас» эпосунун идеялык-көркөмдүк турпат-касиеттерин ачып берген материалдар түзөт. Айрыкча баатырдык эпос, вариант, генеал. циклдешүү мыйзамы, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> кыргыз жомогуна тиешелүү өзгөчөлүктөр <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү көлөмдүү, жалпылоочулук мүнөздөгү ойлорду камтыган макалалар эпос күйөрмандары үчүн да, аны үйрөнүүгө далалаттанып кызыккандар үчүн да орчундуу мааниге ээ. Энциклопедияда «Манас» эпосун изилдөөчүлөр, алардын жасаган иштери туурасында макалалар да орун алган. Орустун белгилүү окумуштуусу В. В. Радлов, казак ориенталисти Ч. Валихановдон тарта кыргыз манас таануучулары - С. Мусаев, Р. 3. Кыдырбаева, Э. Абдылдаев, К. Кырбашев,</p>
<p>А. Жайнакова, Р. Сарыпбековдордун эпос <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жазылган эмгектери энциклопедиянын баалуулугун көтөрүп турат. «Манастын» чет өлкөлөрдө жарыяланган тексттери <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> кыргыз эпосунун ар кыл проблемалары <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> изилдөө жүргүзгөн чет элдик окумуштуулар тууралуу материалдар да бар. Бул эмгекте, эпостун мазмунуна байланышкан <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr>нун бардык тармактары, алардын <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ы туурасында маалыматтарга да кеңири орун берилген. Энциклопедиянын дагы бир баалуулугу - анда библиогр. көрсөткүчтүн берилиши. Ага 1993-жылга чейинки 140 жылдан ашуун мезгилде эпос <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> жарык көргөн материалдар топтолуп, бардыгы 1200дөй документ камтылган. Көрсөткүчкө <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> КУИАнын кол жазмалар фондусунда сакталып турган Манас эпосунун кол жазмасынын тизмеси да берил<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr>	<em>| С. Мусаёв</em>|</p>

[[Category:5-том,_201-300_бб]]