«МАРТ ОКУЯСЫ (2005)» барагынын кодун көрүү

<p>
<strong data-text-type="type_1_article_title">МАРТ ОКУЯСЫ (2005) - </strong>
<abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> система кыйрагандан кийинки 15 жыл ичинде <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>да түзүлгөн оор социалдык-<abbr data-short="экон." data-full="экономикалык" data-extended="true">экономикалык</abbr> кырдаалдан улам коррупциялашып кеткен бийликтин жүргүзгөн саясатына каршы багытталган жалпы элдик кыймыл. М. о-нын чыгышынын негизги себептери: бардык бийлик бутактарынын (аткаруу, мыйзам чыгаруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> сот бийлигинин) негизги рычагдары акырындап жеке бир адамдын (президенттин) колуна топтолушу; өлкөнүн экономика, финансы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жер-суу ресурстарына үйбүлөлүк монополиянын орношу; экс-президенттин үй-бүлөсү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> анын дос-тамырларынын кызыкчылыгы мамлекеттин кызыкчылыгынан жогору коюлушу; чет элдик кредиттер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> финансы каражаттарын президенттин үй-бүлөсү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жогорку бийлик өкүлдөрүнүн жеке кызыкчылыктары үчүн пайдаланылышы; Кыргыз мамлекетинин коңшу өлкөлөр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> чек ара маселеси эл аралык деңгээлде такталбастан, коңшу өлкөлөргө бериле башташы; оппозициячыл маанайдагы массалык маалымат каражаттары (телекөрсөтүү, радио уктуруу, гезит ж. б.) катуу көзөмөлгө алынып, куугунтукталышы; саясатта жалганчылык <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> алдамчылык күндөлүк нормага айланышы; жеке үй-бүлөлүк башкаруу бийлигин күчөтүү үчүн КР конституциясын өзгөртүү <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> активдүү аракеттердин башталышы ж. б. Өлкөдө түзүлгөн ушундай жагдайда калктын жашоо деңгээли кескин начарлап, жумушсуздардын саны 2003-04-ж-дагы расмий маалымат <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> 200 миңден ашкан (иш жүзүндө мындан 3-4 эсе жогору). Коомдо социалдык жиктелүү күчөп, айрымдары эбегейсиз байыса (калктын 5-10% и), калгандары өтө эле жакырданып (калктын 30-40% и) кеткен. Энергетика тармагындагы жоготуулар 3-4 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> сомго жетип, өлкөнүн жаратылыш байлыктары (сурьма, алтын, суу ж. б.) уурдалган, ички <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> сырткы</p>
<p>товардык карым-катнаш, соода жүгүртүү бүтүндөй көмүскө фирма <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> компаниялардын колуна топтолуп, пайданын 20-30% и гана <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> бюджетке түшүп турган. М. о-нын башталышына айрыкча 2005-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 27-февралдагы КРдин Жогорку Кеңешине шайлоо учурундагы одоно мыйзам бузуулар, көрүнүктүү коомдук <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> ишмерлердин кандидатураларынын эч негизсиз четтетилиши калк ичинде катуу нааразылык жаратып, элдик толкундоолордун күчөшүнө түрткү берген. Өлкөнүн бардык облустарында, шаарларында митингдер өтүп, 2005-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 24-мартта Бишкекте митингчилер Ак үйдү басып алган. Президент А. Акаев өлкөнү таштай качып, премьер-министр Н. Танаев өз арызы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> кызматтан кеткен, жаңы шайланган КР Жогорку Кеңештин депутаттары мандаттарын өткөрүп берген. 24-марттан 25-мартка караган түнү Бишкекте баш аламандык башталып, <abbr data-short="борб." data-full="борбордук" data-extended="true">борбордук</abbr> көчөлөрдөгү көптөгөн супермаркет, дүкөн ж. б. мекемелер таланып-тонолгон. А. Акаевдин 15 жылдык бийлиги аяктап, үй-бүлөсү, жакын чөйрөсү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлкөдөн чыгып кеткен соң, өлкөдөгү бийлик К. С. Бакиевдин колуна өткөн. Бирок, жаңы бийлик да элдин талаптарын ишке ашырган эмес. К. Бакиевдин жүргүзгөн бийлиги учурунда оппозицияны куугунтуктоо, каршылаштарын тымызын өлтүртүп жок кылуу, журналисттерди куугунтуктоо, бийликти сынга алган телеканал <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> гезиттерди жаптыруу; өлкөнүн аймагын криминалдар башкарган зоналарга бөлүү; банктарды, пайдалуу ири компанияларды, басма сөз каражаттарын, пансионаттарды ж. б. объектилерди рейдерлик <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тартып алуу, банк эсебиндеги акча каражаттарын, баалуу кагаздарды афёра жолу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ээлөө күчөгөн; чет элдик кредит, грант, гуманитардык жардам, ишкердик үчүн которулган акча валюталары «үйбүлөнүн» өзгөчө көзөмөлүнө өткөн; жогорку кызмат орундары, аскер чиндери ачык эле сатыла баштаган; инвесторлордон киргизгени үчүн «сый акча», «откат» алуу 30%тен 50%ке өскөн. 2010-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> апрель окуяларынын алдында Бакиев режими электр </p>
<p>энергиясына бааны 100% , үйдү жылытуу, ысык суу үчүн төлөмдү 500% ке көтөргөн. Өлкөдө Бакиев бийлигине болгон эл ишеничи биротоло кетип, кыжырданган калың масса режимди кулатып, президентти жанжөкөрлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлкөдөн кууп чыккан күн кыргыз .элинин тарыхында кандуу «апрель окуясы» аталып калды. Апрель окуясы (2010) - Бакиевдин кандуу режимине каршы көтөрүлгөн элдик көтөрүлүш; мында криминалдашып кеткен бакиевчилердин огунан ондогон кыргыздын эр-азаматтарынын өмүрү кыйылып (87 адам окко учкан), минден ашык адам оор жаракат алган. Окуянын жүрүшүндө Ак үй ж. б. өкмөт мекемелери, супермаркеттер, дүкөндөр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> бакиевчилердин үй жайлары талкаланып, таланып-тонолгон. Жыйынтыгында бийлик оппозициянын колуна өтүп, өлкөдө демокр. өнүгүүгө жол ачылган. Жаңы конституция кабыл алынып, парламенттик башкаруу системасы киргизилген.</p>
<p>
<em>Т. Жуманалиев. </em>
</p>

[[Category:5-том,_201-300_бб]]