ЛАВРЁНТИЙ ДӨҢСӨӨСҮ барагынын баштапкы кодун көрүү

<p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАВРЁНТИЙ ДӨҢСӨӨСҮ </strong>Түн. Американын түн.-чыгышында; негизинен Канаданын, бир аз бөлүгү АКШнын аймагында. Түш.-чыгышынан Аппалачи дөңсөөлөрү, түштүгүнөн Борб. түздүктөр, түш.-батышынан Улуу түздүктөр, батышынан Маккензи өрөөнү, түндүгүнөн Гудзон булуңунун ойдуңу м-н чектешет. Түндүгүндө ж-а түн.- чыгышында Түн. Муз., Атлантика океандарына чыгат.</p><p>Тектон. жактан Канада калканынын негизги бөлүгү; пенеплендешүүгө дуушарланган. Аянты 5 млн <em>км<sup>г</sup></em> чамасында. Жеринин бети жантайыңкы, кудүрлүү, басымдуу бийикт. 200-400 <em>м; </em>чыгыш бөлүгү (Лабрадор ж. а.) кыйла көтөрүңкү, жээкке жакын тоолуу рельеф мүнөздүү; мында Л. д-нүн эң бийик жери - Торнгат тоосу жайгашкан, анын бийикт. 1595 <em>мге</em> чейин. Плейстоценде аймакты муз текши каптаган, муздун калыңцыгы 3000 <em>мге</em> чейин жеткен. Муз каптоону деңиз трансгрессиясы коштогон. Муз каптоодон дөбө-дөңсөөлуү, морена туздүктөрү, <em>друмлиндер,</em> жалдар, океан трансгрессиясынан көлдөр пайда болгон. Бут аймагы өтө саздашкан, көлдүү. Кендерге (темир ж-а жез кенташтарына, никель, алтын, уран ж. б.) бай.</p><p>Л. д. мелүүн жана субарктикалык климат алкактарында жайгашкан. Кышы узакка созулуп, кар арбын жаайт. Жай мезгили кыска, муз м-н капталган. Гудзон булуңунун ж-а Лабрадор муздак агымынын таасиринен серүүн. Бардык жеринде көп жылдык тоң кездешет. Дарыялары жыш, босоголуу, шар агат, көбү көлдөрду туташтырып турган салаалар болуп саналат. Тундра, токойлуу тундра ж-а тайга зоналары мүнөздүү. Тундра зонасы региондун <sup>2</sup>/<sub>(</sub> бөлүгүн ээлеп, анда мамык чөп-эңилчектүү ж-а буудайыктуу өсүмдүктөр, бадалдар (жапалак кайың, багульник ж. б.) өсөт. Токойлуу тундра ж-а түн. тайга сейрек токоюнда негизинен кара карагай, бальзам көк карагайы (чыгышында), ак карагай (батышында) ж-а бальзам тереги (дарыя өрөөндөрүндө) басымдуу. Л. д-нүн түш. бөлүгү тайга тибиндеги ийне жалбырактуу токой м-н жыш капталган; чыгыш бөлүгунун токою өтө ар турдүу, анда ак банкс ж-а кызыл карагайлар, канада гемлогу басымдуу; аларга аралаш ак чечек, кайың, байтеректин турлөрү өсөт. Экол. абалы негизинен канааттандырарлык; айрым бузулуулар кен казып алынган аймактарда байкалат. Түш. бөлүктөрүндө АКШнын чектеш аймактарынан келген <em>кислоталуу жаанчачындын</em> таасиринен атм-нын булганышы байкалат. Коргоого алынган эң ири аймактары: ЮНЕСКОнун Маникуаган - Уабишка биосфера</p><p>резерваты, Телон резерваты (кой бука популяциясын коргоо).</p><p>Ад.: <em>Витвицкий Г. Н.</em> Климаты Северной Америки. М., 1953; <em>Игнатъев Г. М.</em> Северная Америка. Физическая география. М., 1965; Физическая география материков и океанов/Под ред. А <em>М. Рябчикова.</em> М., 1988; <em>Кулышев Ю. А.</em> Канада. М., 1989.</p>[[Категория:5-том,_2-50_бб]]